ФБРК редакциясы 2025 жылы Қазақстан өңірлерінде қалалық екпелерді дезинсекциялау кезінде қандай препараттар қолданылатынын талдауды жалғастыруда.
Астанада билік мөлдір емес тәсілді көрсетуде: қолданылатын «Naiza» препаратының құрамы туралы ақпарат ашық дереккөздерде мүлдем жоқ, ал оның нақты құрамы — хлорпирифос және циперметрин — ФБРК әкімдікке сұрау салуынан кейін ғана белгілі болды.
Қатарынан үшінші жыл ФБРК редакциясы Қазақстанның әртүрлі өңірлерінде жасыл екпелерді қандай препараттармен өңдейтінін талдауда. Біздің тергеуіміз жүйелі проблемаларды анықтайды: жергілікті билік әлеуетті даулы химиялық заттарды қолдануды жалғастыруда, сонымен қатар қолданылатын құралдардың сипаттамалары туралы қайшылықты ақпарат беріп немесе олардың құрамын мүлдем жасырып жатады.
ТӘСІЛДЕР ЭВОЛЮЦИЯСЫ: ҮШ ЖЫЛДА НЕ ӨЗГЕРДІ
ФБРК талдауы соңғы жылдары елорда билігінің дезинсекцияға көзқарасында біртіндеп өзгерістерді көрсетеді. 2023 жылы арсенал айтарлықтай кеңірек болды және қауіпсіз биопрепараттар «Экстрасол» мен «Изабионды», сондай-ақ тиаметоксам және лямбда-цигалотрин әсер етуші заттары бар химиялық инсектицидтер «Энжио» мен «Актараны» қамтыды. Сонымен қатар, «Ультрагран» және «Малатион» қолданылды.
2024 жылы тізім екі негізгі препаратқа дейін қысқарды: су айдындары үшін қауіпсіз биологиялық «Бактицид» және ашық жерлер үшін «Ультрагран». Соңғысы құрамында хлорпирифос пен циперметрин болды — 2025 жылы да қолданылатын дәл сол заттар. Мүмкін, органдар қолданылатын құралдардың бүкіл спектрі туралы аз егжей-тегжейлі ақпарат бере бастаған немесе дезинсекциялық препараттар арсеналын оңтайландыру шынымен болған.
2025 ЖЫЛҒЫ ЖАҒДАЙ: МӨЛДІР ЕМЕС «NAIZA» ЖӘНЕ ТЕКСЕРІЛГЕН «БАКТИЦИД»
Астана қаласының қоршаған ортаны және табиғат пайдалануды қорғау басқармасының жауабына сәйкес, 2025 жылы дезинсекция кезінде екі препарат қолданылады: тексерілген «Бактицид» және айқын емес құрамды «Naiza».
«Бактицид» — бұл Bacillus thuringiensis бактерияларына негізделген биологиялық препарат, олар масалардың және басқа жәндіктердің дернәсілдерін табиғи жолмен зақымдайды, сонымен бірге адамға, жылы қанды жануарларға және пайдалы жәндіктерге зиянсыз. Препарат су айдындары мен батпақты жерлерді өңдеу үшін қолданылады.
«Naiza» препаратына қатысты ақпараттық мөлдірсіздік ерекше алаңдаушылық тудырады. Ашық дереккөздерде бұл құрал туралы қандай да бір ақпарат жоқ. Ведомствоның ресми жауабында бұл 1 гектарға 0,275 л мөлшеріндегі «инсектоакарицидтік құрал» екені ғана көрсетілген, алайда әсер етуші заттар көрсетілмейді.
Препараттың құрамын ФБРК-ның әкімдікке қосымша өтінішінен және тиісті сертификаттық құжаттарды алғаннан кейін ғана анықтау мүмкін болды. Сұрақ туындайды: неліктен билік қаланың тұрғын аудандарында шашатын заттар туралы толық ақпаратты бастапқыда бермейді?
Сәйкестік сертификатын талдау препаратты қытайлық Jiangsu Fengshan Group Co., Ltd. компаниясы шығарғанын көрсетеді. Мемлекеттік тіркеу куәлігіне сәйкес, препарат құрамында 5% циперметрин және 50% хлорпирифос, сондай-ақ хош иісті еріткіш және полисиэтилен эфирі бар.
ҚОЛДАНУ АУҚЫМЫ: БҮКІЛ ҚАЛА БОЙЫНША ЖАРТЫ ЖЫЛДЫҚ ӨҢДЕУЛЕР
Елорда әкімдігінің мәліметі бойынша, Астанада дезинсекция жұмыстары сәуірден қазанға дейін алты турмен жүргізіледі, әр тур айына 20 күнге созылады. 2025 жылғы маусымда қалада үшінші өңдеу туры басталды. Қазіргі уақытқа дейін шағын және ірі су айдындарын өңдеу аяқталды, қосымша шамамен 300 су айдыны мен батпақты жерлер анықталып, өңделді.
Жұмыстар екі ауысыммен түнгі уақытта сағат 21:00-ден 04:00-ге дейін жүргізіледі. Дезинсекцияға арнайы оқудан және қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқаулықтан өткен кәсіби дезинфекторлар тартылған.
Қолдану ауқымы ерекше алаңдаушылық тудырады: жарты жыл бойы елорда тұрғындары дамыған елдерде тыйым салынған заттарды қолдану нәтижелерімен үнемі бетпе-бет келеді.
ТАҢДАУ МӘСЕЛЕСІ: ЖҰРТШЫЛЫҚ АҚПАРАТСЫЗ ПРЕПАРАТТЫ ҚОЛДАНУ
«Naiza» препаратының құрамы алдыңғы жылдары елордада басқа препараттардың құрамында қолданылған әсер етуші заттарды қамтиды. Екі компонент те жақсы зерттелген және халықтың, әсіресе балалардың денсаулығына елеулі қауіп төндіреді. Алайда мәселе тек заттардың өзінде ғана емес, сонымен қатар биліктің азаматтарға қолжетімсіз препаратты таңдауында.
Хлорпирифос — қауіптіліктің II класындағы органофосфорлы инсектицид, ол жүйке жүйесіне теріс әсер етеді. Шетелдік зерттеулер оны аутизм спектрінің бұзылыстары бар балалардың туылу ықтималдығының артуымен байланыстырады. 2021 жылы АҚШ-та хлорпирифосты қолдануға тыйым салуға дәл балалардағы неврологиялық зақымданулармен байланысы себеп болды. Еуропалық Одақ елдерінде хлорпирифос та тыйым салынған зат болып табылады.
Циперметрин синтетикалық пиретроидтарға жатады және сақтық шаралары сақталмаған жағдайда неврологиялық белгілерді, аллергиялық реакцияларды тудыруы мүмкін және су организмдері үшін ерекше қауіпті. Зерттеулер пиретроидтардың балалардағы жүйке жүйесінің дамуына теріс әсер ететінін және мінез-құлық проблемалары мен зейіннің бұзылуымен байланысты екенін көрсетеді.
ҚАУІПСІЗДІК ШАРАЛАРЫ БҰЗЫЛҒАН КЕЗДЕГІ ӘЛЕУЕТТІ ҚАУІПТЕР
Қалалық ортада бұл заттарды қолдану сақтық шараларын қатаң сақтауды талап етеді. Қауіпсіздік бойынша ұсыныстар сақталмаған немесе концентрациялар бұзылған жағдайда халық үшін қауіптер туындауы мүмкін. Жаңадан өңделген көгалдар мен алаңдарда ойнайтын балалар препараттардың қалдықтарымен тері арқылы жанасқан жағдайда белсенді заттардың әсеріне ұшырауы мүмкін. Үй жануарлары бар отбасылар да өңдеу кезеңінде саябақтар мен скверлерде серуендеу кезінде сақтық танытуы керек. Жүкті әйелдер өңделген аумақтарда сақтық шараларын сақтауды ерекше қажет етеді.
Циперметрин қоршаған ортада бірнеше аптаға дейін сақталуы мүмкін, бұл өңдеуден кейін уақыт өткен соң сақтық шараларын ұзақ уақыт сақтау қажеттілігін білдіреді. Осыған байланысты биліктің «терезелерді жабу» туралы жалпы ұсыныстары, әсіресе қолдану технологиясы бұзылған кезде, ортада тұрақты заттардың әсерінен толық қорғану үшін жеткіліксіз болуы мүмкін.
Бұған дейін біз циперметриннің Қостанай облысының балалар сауықтыру лагерлерінде қолданылатынын жазған болатынбыз, онда ол демалып жатқан балалардың денсаулығына қауіп төндіруі мүмкін.
БИЗНЕСКЕ ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР: ДАУЛЫ ІС-ШАРАЛАРҒА ҚАТЫСУҒА МӘЖБҮРЛЕУ
БАҚ әкімдікке сілтеме жасап хабарлағандай, басқарушы компанияларға, КСК, ББ, сондай-ақ білім беру, ден