Ұлыбританияда кәсіпкер Мохамед Амерсидің Британдық хабар тарату корпорациясына (BBC) қарсы талап қоюы бойынша тергеу жалғасуда. Даудың тақырыбы Қазақстандағы телекоммуникациялық мәмілелердегі сыбайлас жемқорлыққа Амерсидің қатысы бар деп меңзейтін жарияланымдар болды. Назарда оның бір кездері Kcell-дегі үлеске ие болған швед-фин TeliaSonera компаниясымен жұмысы тұр.
CentralMedia24.kz деректері бойынша, талап 2022 жылдың қазан айында берілген. Себеп - BBC жарияланымы және 2021 жылы Pandora Papers жобасы аясында Panorama бағдарламасының шығуы. Онда Амерсидің «күмәнді» мәмілелерге қатысқаны және Telia атынан пара беруге қатысы болуы мүмкін екендігі айтылады.
«2022 жылдың қазан айында ол BBC жарияланымдары оның беделіне нұқсан келтірді деп талап қойды. Судья материалдардың шынымен де жала жабу мағынасын білдіретінін растады: олар Мохамед Амерсидің Telia-ның, әсіресе Қазақстандағы мәмілелеріндегі жемқорлық туралы білген немесе білуі керек болған дегенді меңзейді. BBC болса олардың мәлімдемелері шындыққа сай және қоғамдық мүдде үшін маңызды деп талап етеді», - делінген хабарламада.
Белгілі болғандай, Мохамед Амерси тәуелсіз директоры болған қазақстандық ұялы байланыс операторы Kcell бір кездері Telia-ның бақылауында болды.
2012 жылы Telia үлкен дау-дамайдың ортасында қалды: компанияны Өзбекстанның бұрынғы президенті Ислам Каримовтың қызы Гүлнара Каримоваға $331 млн көлемінде пара берді деп айыптады. Кейін швед соты Telia басшылығын ақтады, алайда Америка билігі компанияға $965 млн айыппұл салды.
Сот материалдарында BBC мынаны мәлімдейді:
- Telia-ның Қазақстандағы мәмілелері сыбайлас жемқорлық сипатында болды;
- Мохамед Амерси осы мәмілелерге қатысты және, ең болмағанда, олардың сипаты туралы хабардар болды;
- ол қазақстандық элита өкілдерімен байланыс орнату мақсатында — «Формула-1» жарыстарына сапарлардан бастап сән көрсетілімдеріне дейін — қымбат іс-шаралар ұйымдастырды;
- радиожиіліктерге қол жеткізу бойынша кеңес бергені үшін Telia Амерсидің (Emergent Telecom Ventures) құрылымына $135 мың төледі, бұл сома кейін Қазақстандағы болжамды делдал Айгүл Нуриеваға аударылды.
Айгүл Нуриева кәсіпкер әйелді БАҚ Қазақстан билігінің жоғары топтарымен байланыстырады. Ол журналистік тергеулерде шетелдік инвесторларды қазақстандық саяси элитамен байланыстыратын негізгі тұлғалардың бірі ретінде көрінеді.
Forbes деректері бойынша, ол «Мобайл Телеком-Сервис» (Tele2 бренді) акцияларының 49%-на иелік еткен және «Қазақтелекомдағы» және Қазкоммерцбанктегі үлестерді бақылаған. Ұлыбританияда оның есімі күмәнді капиталдардың шығу тегі туралы баяндамаларда аталады. Атап айтқанда, лейбористік партияның депутаты Маргарет Ходж оны Қазақстаннан Ұлыбританияға ақша шығарған делінген 30 адамның тізіміне қосқан.
Өз кезегінде Мохамед Амерси жемқорлыққа қатысы жоқ екенін жоққа шығарады және оның қызметі заң аясында болғанын және Telia мақұлдағанын алға тартады. Оның сөзінше, іс-шаралар ұйымдастыру және серіктестермен кездесулер стандартты корпоративтік тәжірибенің бір бөлігі болған.
Оның қорғаушысы BBC оның заңсыз әрекеттерге қатысқанына тікелей дәлел келтіре алмағанын, ал айыптаулардың тұжырымдары бұлыңғыр және болжамды сипатта екенін алға тартады.
Мысалы, сот Telia-ның онымен ынтымақтастығын тоқтатқаны туралы ескертулерді істен алып тастады — судья мұның жемқорлық айыптауларының мәніне қатысы жоқ деп есептеді.
2025 жылғы 22 мамырда іс бойынша алдын ала тыңдаулар өтті. Судья мынаны шешті:
- Мохамед Амерсидің талаптарының бір бөлігін қанағаттандыру және BBC қорғауынан негізсіз эпизодтарды алып тастау;
- BBC-ге айыптау мәліметтерін, соның ішінде Нуриеваның атына аударылған сомалар туралы деректерді нақтылауға рұқсат беру;
- Амерсиді оның Telia-мен келісімдері және Қазақстандағы клиенттік іс-шаралардың сипаты туралы көбірек ақпарат беруге міндеттеу.
Іс бойынша сот талқылауы 2026 жылғы маусымға жоспарланған және алты аптаға созылады деп болжануда.