Таразда 217 гектар жерді толық тазартудан өтпейтін ағынды суларды сүзгілеу алқаптары алып жатыр. Ағындылардың бір бөлігі буланып кетеді, ал бір бөлігі топыраққа сіңіп, маманның айтуынша, жерасты суларының ластану қаупін туғызады.
ТАЗАРТУ ЖҮЙЕСІ ҚАЛАЙ ЖҰМЫС ІСТЕЙДІ
Atameken Business деректері бойынша, Тараз 64 жылдан бері толыққанды тазарту құрылыстарынсыз отыр. Кәріз ағындылары сүзгілеу алқаптарына жіберіліп, онда жинақталып, тұндырылады.
Соңғы сегіз жылда әкімдік тағы 20 бассейн қазды. Бұл қалаға 14 ауыл мен 16 шағын аудан қосылғаннан кейін ағындылар көлемінің өсуіне байланысты. Қазір Тараз халқы шамамен 500 мың адамды құрайды, ал күн сайын кәрізге шамамен 80 мың текше метр ағынды түседі. Желілер екі есе аз көлемге есептелген.
Тереңдігі 4 метрге дейінгі жеті бассейн толығымен толтырылды. Үздіксіз келіп жатқан ағындылар басқа учаскелерге бағытталуда.
ТҰРҒЫНДАР НЕГЕ ШАҒЫМДАНАДЫ
Сүзгілеу алқаптары елді мекендердің қасында орналасқан. Қостөбе ауылының тұрғыны Райхан Сәрсенбекова түнде ағындылардан өткір иіс тарайтынын, оның салдарынан тұрғындар терезелерін ашып ұйықтай алмайтынын айтты.
Оның сөзінше, құдық суында құрттар пайда болған. Сүзгілеу алқаптарының кеңеюіне байланысты тұрғындар жердің бір бөлігін егін егу мен мал жаю үшін пайдалануды тоқтатқан. Мәселе бес ауылдың тұрғындарына әсер етеді.
МАМАНДАР НЕДЕН ЕСКЕРТТІ
«Жамбыл-Су» МКК бас инженері Дархан Құлтасов 1960-жылдары салынған бетон арналардың бұзылып жатқанын, ал құбырлардың ауыстыруды қажет ететінін хабарлады. Оның сөзінше, сүзгілеу алқаптарындағы есептік жүктеменің асып кетуі ағындылардың Асы өзеніне түсу қаупін туғызады.
Техника ғылымдарының докторы, профессор Алтай Мұсаев нысанда тек механикалық тазарту жүргізілетінін атап өтті. Одан кейін судың бір бөлігі буланып, қалған су жерге сіңеді. Ол бұл процесті ластаушы заттардың жерасты суларына түсуімен байланыстырды.
Бұған дейін мәселе табиғи су айдындарына да әсер еткен. Шамамен 50 жыл бұрын сүзгілеу алқаптарының бөгетінің бұзылуы Биликөл көлінің ластануына әкеліп, одан кейін онда балық аулауға тыйым салынған. Гидрологтың айтуынша, тағы бес жыл бұрын ағынды сулар суару каналына түсуді жалғастырған.
ТАЗАРТУ ҚҰРЫЛЫСТАРЫНЫҢ ЖОБАСЫ САРАПТАМАДАН ӨТТІ
Соңғы 20 жылда тазарту құрылыстарын салу құжаттамасы төрт рет әзірленген. Әкімдік деректері бойынша, құны 47,6 млрд теңге болатын қазіргі жоба сараптамадан өтіп, 85%-ға дайын.
Жоба 40 гектар аумақта кешен салуды көздейді. Құрылысты 2027 жылы бастап, екі жылда аяқтау жоспарлануда.
Тараз әкімі Бақытжан Орынбеков жобаны үш кезеңді тазартуы бар заманауи кешен деп атады: тазартылған суды өнеркәсіп кәсіпорындары мен ауыл шаруашылығы пайдалана алады.
ТАҒЫ БІР УЧАСКЕ ЛАСТАНҒАН КҮЙІ ҚАЛЫП ОТЫР
Тараздың басқа шетінде екі кәсіпорын ағынды төгетін тағы бір ірі ағынды су алқабы орналасқан. Бұл аумақта жасыл аймақ құру жоспарлары туралы бөлек хабарланады.
Сонымен қатар, жер мен жерасты су көздерін қалпына келтіру үшін келтірілген бағалау бойынша кемінде 25 жыл қажет. Қаланың айналасында ағындылардан тазарту қажет аумақтың жалпы ауданы 330 гектардан асады.
КОНТЕКСТ
Тараз үшін толыққанды тазарту құрылыстарын салу мәселесі мемлекеттік аудит деңгейінде де көтерілген. 2025 жылы Жоғары аудиторлық палата (ЖАП) Жамбыл облысында бюджет қаражаты мен мемлекеттік активтерді пайдалану тиімділігіне жүргізілген аудиттің қорытындылары туралы хабарлаған.
Аудиторлар 2021–2025 жылдарға арналған өңірді дамыту бағдарламасында бірқатар өзекті мәселелер бойынша негізгі іс-шаралар мен мақсатты көрсеткіштер болмағанын анықтады. Олардың қатарында ЖАП Таразда тазарту құрылыстарының жоқтығын бөлек көрсетті.