14 әскери қызметші Каспийде қаза тапқан күні қорғаныс министрлігі қаза тапқандардың отбасыларына көмек ретінде бір күндік ақшалай жабдықтауды жинауды ұйымдастыруды тапсырды. Бұл ретте ведомство жинау нормативтік актілерде көзделмегенін және ерікті түрде жүргізілетінін растады.
ҚОРҒАНЫС МИНИСТРЛІГІ ҚАРАЖАТ ЖИНАУДЫ ҚАЛАЙ ҰЙЫМДАСТЫРДЫ
Hronika.kz деректері бойынша, жинауды ұйымдастыру туралы тапсырмасы бар телеграмманы ведомствоның лауазымды тұлғалары дайындаған. Құжатқа қорғаныс министрінің міндетін уақытша атқарушы Алмаз Жұмакеев қол қойған.
Телеграммада әскери қызметшілер арасында қаза тапқандардың туыстарының пайдасына бір күндік ақшалай жабдықтауды аудару бойынша ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізу ұсынылды. Командирлерге де 2026 жылғы 30 қыркүйекке дейін атқарылған жұмыс туралы баяндау тапсырылды.
Құжатқа аудиохабарламалар қоса берілді, онда әскери қызметшілерге ақшаны белгілі бір уақытқа дейін аударуды және түбіртектермен есеп беруді ұсынды. Хабарламалардың бірінде айлық жабдықтауды 30 күнге бөліп, алынған соманы аудару ұсынысы айтылды.
АҚША КІМНІҢ ШОТЫНА ТҮСТІ
Ресми сұрауға жауапта қорғаныс министрінің орынбасары Асқар Мұстабеков телеграмманың түпнұсқалығын растады. Оның айтуынша, аударымдар үшін деректемелер 29011 әскери бөлімінде психолог болып қызмет ететін Әлібек Т. деген әскери қызметшіге тиесілі болған. Дәл осы бөлімде қаза тапқан әскери қызметшілер қызмет еткен.
Қорғаныс министрлігінде жеке шот ерікті қайырмалдықтарды жедел жинау үшін көрсетілгенін түсіндірді. Бұл ретте ведомство түсімдердің болжамды көлемін атай алмады, өйткені әрбір әскери қызметші көмек сомасын өз бетінше анықтаған.
Министрлікте сондай-ақ жиналған барлық қаражат қаза тапқандардың отбасыларына жіберілетініне сендірді. Шот бойынша ақшаның қозғалысын әскери бөлімнің лауазымды тұлғалары мен жоғары тұрған қолбасшылық бақылайды. Көмекті туыстарына аударым немесе қолма-қол ақшамен беру жоспарланып отыр.
ЖИНАУ НЕГЕ ЕРІКТІ ДЕП АТАЛДЫ
Қорғаныс министрлігінде нормативтік-құқықтық актілер мұндай жинауды көздемейтінін нақтылады. Бір күндік ақшалай жабдықтауды аудару ұсынымы бағдарламалық сипатта және әскери қызметшілерге ақша аударуды міндеттемейді.
Сонымен қатар телеграммада тапсырманы жеке құрамға жеткізу туралы есеп беру талабы болды. Ведомство мұны әскери қызметшілерді хабардар етуді бақылау және қаражаттың түсуін қадағалау қажеттілігімен түсіндірді.
ОСЫНДАЙ ЖИНАУЛАР ТӘЖІРИБЕСІ ТУРАЛЫ НЕ БЕЛГІЛІ
Ішкі істер министрлігінің (ІІМ) бұрынғы қызметкері Сержан Аршабеков Қазақстанның мемлекеттік және құқық қорғау құрылымдарында бір күндік жалақы жинау бұрын да болғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, мұндай бастамалар ірі оқиғалардан кейін, соның ішінде Арыстағы жарылыстардан, шахтерлердің қаза табуынан және өрттерден кейін туындаған.
Аршабеков іс жүзінде формальды түрде ерікті аударымдар кейде басшылық тарапынан қысыммен сүйемелденетінін мәлімдейді. Мысал ретінде ол 2024 жылы «АрселорМиттал Теміртау» кәсіпорнында шахтерлердің қаза табуынан кейінгі жинауларды келтірді. Оның айтуынша, Президенттің көмекшісіне жолданғаннан кейін құқық қорғау органдарындағы жинаулар тоқтатылды.
ІІМ-нің экс-қызметкері сондай-ақ кейбір бұрынғы жинаулар бойынша ашық есептіліктің жоқтығына назар аударды.
КОНТЕКСТ
Еске салайық, 24 қыркүйекте Маңғыстау облысындағы Каспий теңізінің жағалауында өткен оқу-жаттығулар кезінде ауа райының күрт нашарлауы мен желдің күшеюінен кейін 17 әскери қызметшіні теңізге алып кетті. Оқиға салдарынан 14 адам қаза тапты.
Қорғаныс министрлігі жүйесінің бес лауазымды тұлғасы қызметке немқұрайлы қарау және ауыр зардаптарға әкеп соққан кеме жүргізу ережелерін бұзумен байланысты қылмыстық құқық бұзушылықтарға күдікпен ұсталды.
Қаза тапқандар мен зардап шеккендердің отбасыларына көмек көрсету үшін қаражат жинау «Ұлттық рух» ресми қоры арқылы жүргізілуде.
Құрылтай депутаттары 146 млн 650 мың теңге жеке қаражатын жинады. Трагедиядан кейін отбасыларға қаржылық қолдау көрсетілетінін «Әділет» партиясы, Respublica партиясы, Қазақстан Халық Кеңесі мүшелері және Halyk қоры мәлімдеді.
