Қазақстанда салық және кедендік әкімшілендірудің тиімділігіне мемлекеттік аудит 2025 жылға аяқталды. Тексеру республикалық бюджетке 730 млрд теңге салық түсімі түспегенін көрсетті, сондай-ақ қаржылық және процедуралық бұзушылықтарды анықтады.
АУДИТ ҚАНДАЙ НӘТИЖЕЛЕР КӘРСЕТТІ
Жоғары аудиторлық палатаның (ЖАП) мәліметінше, мемлекеттік аудит қорытындылары палата отырысында қаралды. Тексеру 2025 жылы республикалық бюджетке салық түсімдері бойынша жоспардың толық орындалмағанын анықтады.
Толық орындалмау көлемі 730 млрд теңгені немесе жоспардың 4,8%-ын құрады. Аудиторлар негізгі себептердің бірі ретінде салық түсімдерінің болжамын 1,3 трлн теңгеге асыра бағалауды атады.
САЛЫҚ ЖӘНЕ КЕДЕНДІК ӘКІМШІЛЕНДІРУДЕ ҚАНДАЙ БҰЗУШЫЛЫҚТАР АНЫҚТАЛДЫ
Аудит соңғы 4 жылда шағымданған қосымша есептеу сомаларының жартысынан астамы салық төлеушілердің пайдасына шешілгенін көрсетті. ЖАП деректері бойынша, бұл салық заңнамасын бұзумен және тексеру актілерін жасау кезіндегі процедуралық қателіктермен байланысты. Осыған байланысты палата салық тексерулерінің сапасын бақылауды күшейту қажет деп санайды.
Кедендік бақылау саласында аудиторлар тауарларды әкелу кезінде жеңілдіктерді заңсыз беруді анықтады. Атап айтқанда, тек электромобильдерге арналған жеңілдіктер гибридті автомобильдерді әкелу кезінде де қолданылды. Анықталған фактілер бойынша бюджетке түспеген қаражат көлемі 70 млн теңгені құрады.
Сонымен қатар, аудиторлар сыртқы экономикалық қызметтің 34 қатысушысы тауарларды әкелу кезінде қосылған құн салығын (ҚҚС) есепке алу әдісімен заңсыз төлеу фактілерін тіркеді. ЖАП деректері бойынша, бұл импорттық ҚҚС-тың 670 млн теңгеден астам сомада түспеуіне әкелді.
ЖАП ҚАНДАЙ ЖҮЙЕЛІК КЕМШІЛІКТЕРДІ АНЫҚТАДЫ
Тексеру сондай-ақ уәкілетті экономикалық операторлардың — жеңілдетілген кедендік рәсімдерге құқығы бар компаниялардың қызметін тиісті бақылаудың жоқтығын анықтады. Кейбір операторлар өз қызметін тоқтата тұруға негіздер болғанына қарамастан, көзделген артықшылықтарды пайдалануды жалғастырды.
Сонымен қатар, аудит салық жиналымдылығын арттыру үшін аяқ киім тауарларын таңбалау мүмкіндіктері толық пайдаланылмайтынын көрсетті. Сондай-ақ аудиторлар Мемлекеттік кірістер комитетінің (МКК) көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің есебін, мониторингін және сапасын бақылауды жақсартуы қажет деген қорытындыға келді.
ТЕКСЕРУ ҚОРЫТЫНДЫСЫ БОЙЫНША ҚАНДАЙ ШАРАЛАР ҚАБЫЛДАНДЫ
Аудит қорытындысы бойынша ЖАП 2,7 млрд теңге сомасында қаржылық бұзушылықтарды анықтады, 33 процедуралық бұзушылықты және 11 жүйелік кемшілікті анықтады.
Барлық тіркелген бұзушылықтар бойынша палата тапсырмалар мен ұсынымдарды қалыптастырды. Тиісті нұсқамалар міндетті орындау үшін барлық аудит объектілеріне жіберілді.
