2026 жылғы қаңтар–тамыз аралығында Қазақстанда 261 әскери қылмыстық құқық бұзушылық тіркеліп, олардың құрбандары 363 адам болды. Екі көрсеткіш те толық жылдардағы деректермен салыстырғанда 2020 жылдан бергі ең жоғары деңгейге жетті.
СЕГІЗ АЙДАҒЫ СТАТИСТИКА НЕ КӨРСЕТТІ
Finprom.kz сайтының Бас прокуратураның құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитетіне сілтеме жасай отырып хабарлауынша, сегіз айда тіркелген әскери қылмыстық құқық бұзушылықтар саны 2025 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 1,5 есеге өсті. 2023 жылдан бастап бұл көрсеткіш жыл сайын артып келеді.
Қарауда болған әскери қылмыстық құқық бұзушылықтардың саны 309-ды құрады — бұл бір жыл бұрынғыдан 48,6%-ға көп.
Алайда ҚР ҚК баптары бойынша қаңтар–тамыз айлары үшін егжей-тегжейлі бөлініс толық жарияланған жоқ. Тіркелген 261 құқық бұзушылықтың ішінен жекелеген құрамдар бойынша мәліметтер тек 47 жағдай бойынша ғана келтірілген.
ҚАНДАЙ ҚЫЛМЫСТАР ЖИІ ТІРКЕЛДІ
Неғұрлым толық деректер 2026 жылдың қаңтар–шілде айлары үшін қолжетімді. Осы кезеңде жарғылық емес қатынастар, яғни «дедовщина» тіркелген жағдайлардың саны 37%-ға өсіп, 74-ке жетті.
Билікті асыра пайдалану фактілері 88-ге жетті, бір жыл бұрын 49 еді. Өсім 79,6%-ды құрады. Қызметке немқұрайлы қарау 16 жағдайда тіркелді, бұл 2025 жылдың қаңтар–шілде көрсеткішінен үштен бірге көп.
Сонымен қатар, жеті айда гарнизонда ішкі қызметті немесе патрульдеуді атқарудың жарғылық ережелерін бұзудың 8 жағдайы, билікті теріс пайдаланудың 5 жағдайы және биліктің әрекетсіздігінің 2 фактісі тіркелді.
КІМ ЖИІ ҚҰРБАН БОЛДЫ
2026 жылдың сегіз айында әскери қылмыстардың құрбандары 363 адам болды. 2025 жылдың қаңтар–тамызымен салыстырғанда олардың саны 2,5 есеге артты.
Зардап шеккендердің жартысынан астамын тұрақты түрде 20 жасқа толмаған қазақстандықтар құрайды. 2020 жылы олар 42 адамды, яғни құрбандардың жалпы санының 57,5%-ын құрады. 2026 жылдың қаңтар–тамызында бұл көрсеткіш 256 адамға, яғни 70,5%-ға жетті.
Сонымен қатар, осы кезеңде Қазақстанда зардап шеккендердің өліміне әкеп соққан 8 әскери қылмыс тіркелді. Бұл деректер тек тамыз айының соңына дейінгі кезеңді қамтиды және 24 қыркүйекте Маңғыстау облысында Әскери-теңіз күштерінің оқу-жаттығуы кезінде болған трагедияны қамтымайды.
ӨЗІН-ӨЗІ ӨЛТІРУ ТУРАЛЫ ҚАНДАЙ ДЕРЕКТЕР БАР
2026 жылдың қаңтар–шілдесінде алты әскери қызметші өзіне қол жұмсады: үшеуі — келісімшарт бойынша, үшеуі — әскери қызметке шақырылғандар. Барлық алты жағдайда себептері белгісіз болып қалды.
Тағы үш әскери қызметші өзіне қол жұмсауға әрекеттенді. Көрсетілген себептердің ішінде жалғыздық, ауыр материалдық жағдай және бір жағдайда жұбайымен жанжал аталған.
Статистика көрсеткендей, қазақстандық армияда жыл сайын өзіне қол жұмсаудан 10-нан 20-ға дейін әскери қызметші қаза табады, ал суицид әрекеттерін 5-тен 12 адамға дейін жасайды.
КОНТЕКСТ
24 қыркүйекте Маңғыстау облысындағы Каспий теңізінің жағалауында оқу-жаттығу кезінде ауа райының күрт нашарлауы мен желдің күшеюінен кейін 17 әскери қызметшіні теңізге айдап әкетті. Оқиға салдарынан 14 адам қаза тапты.
25 қыркүйекте қорғаныс министрлігі жүйесінің бес лауазымды тұлғасы қызметке немқұрайлы қарау және ауыр зардаптарға әкеп соққан кеме жүргізу ережелерін бұзуға байланысты қылмыстық құқық бұзушылықтар жасады деген күдікпен ұсталды.
27 қыркүйекте Даурен Косанов қорғаныс министрі қызметінен босатылды. Жаңа министр болып бұрын Арнайы операциялар күштерін басқарған Айдос Мырзахметов тағайындалды.
5 қазанда Қорғаныс министрлігіндегі істердің жай-күйін кешенді тексеру жөніндегі комиссия Қасым-Жомарт Тоқаевқа тексерудің алғашқы нәтижелерін баяндады. Тексерудің бірінші кезеңінің қорытындысы бойынша 13 қылмыстық іс қозғалды, ал командалық құрамның қылмыстық немқұрайлылығы фактілері бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру жалғасуда.
