С 2026 жылдың басынан бастап Маңғыстау облысының жағалауында 387 өлі Каспий итбалығы табылды. Мамандар олардың өлімінің себептерін анықтауды жалғастыруда, ал ағымдағы жылғы табылған жәндіктер бойынша зерттеу нәтижелері күзде күтілуде.
МАМАНДАР ҚАНДАЙ ДЕРЕКТЕРДІ ЖАРИЯЛАДЫ
Lada.kz деректері бойынша, облыстық балық шаруашылығы басқармасының басшысы Арман Молдашев Маңғыстау облысы Қоғамдық коммуникациялар орталығында (ӘКК) өткен баспасөз мәслихатында 2024 жылы облыс жағалауынан 2 212 өлі итбалық табылғанын хабарлады. 2026 жылдың басынан бастап 387 өлі жануар тіркелді.
Мамандардың айтуынша, өлекселердің көпшілігі ұзақ уақыт суда болып, ыдыраудың 3–4 сатысына жеткен. Сондықтан ғалымдар талдау үшін тек қатты тіндерді — тырнақтарды, тістерді және сүйектерді ала алды. Бұл зерттеулер жануарлардың жасы мен жынысын анықтауға мүмкіндік береді. Ағымдағы жылғы табылған жәндіктер бойынша сараптама қорытындылары қыркүйек–қазан айларында күтіледі.
ӨЛІМ СЕБЕПТЕРІНІҢ ҚАНДАЙ НҰСҚАЛАРЫ ҚАРАСТЫРЫЛУДА
«Каспий ит балығы» мемлекеттік табиғи резерватының директоры Самат Ерғазиев өткен жылдары ғылыми зерттеулер итбалықтардың ауыр мұнай қалдықтарының әсерінен тікелей өлген жағдайларын тіркемегенін мәлімдеді.
Арман Молдашевтің айтуынша, 2024 жылы жануарлардың өлімінің себебі ретінде ғалымдар су асты сейсмикалық жер сілкіністерінің салдарын ресми түрде атаған. Сондай-ақ, оның сөзіне қарағанда, жануарлардың осы процестер нәтижесінде жер астынан бөлінетін газдармен уланған болуы мүмкін деген негізді болжам бар. Сонымен қатар, оның айтуынша, өлі итбалықтардың бір бөлігі Баку жағынан дауылды желдермен Маңғыстау облысының жағалауларына әкелінген болуы мүмкін.
Мамандар сонымен қатар жұқпалы ауруларды ықтимал факторлардың бірі ретінде қарастырады. Бұл ретте 2024 жылы пастереллезге, құс тұмауына, жыртқыштар обасына, сальмонеллезге және листериозға ПТР әдісімен жүргізілген зерттеулер теріс нәтиже берді.
Қазіргі уақытта мамандар табиғи, жұқпалы, эпизоотиялық және антропогендік факторлардың жиынтық әсерін зерттеуде. Мониторинг және зертханалық зерттеулер жалғасуда.
БАЛЫҚ АУЛАЙТЫН ТОРЛАР ТУРАЛЫ НЕ ХАБАРЛАНДЫ
Баспасөз мәслихаты кезінде салалық ведомство өкілдері итбалықтардың балық аулайтын торларда жаппай өлуі туралы кең таралған пікірге түсініктеме берді.
Арман Молдашевтің айтуынша, Каспий теңізінде коммерциялық балық аулауға рұқсат етілген торлардың көзінің ұсақ мөлшері бар, сондықтан итбалықтар оларға түспейді. Бұл ретте ол қайықтармен соқтығысу немесе рұқсат етілген торларға түсу кезінде жануарлардың жарақаттануының жекелеген жағдайлары болуы мүмкін екенін атап өтті.
Сонымен қатар мамандар браконьерлердің бекіре балықтарын аулау кезінде қолданылатын тыйым салынған ірі көзді торлар елеулі қауіп төндіретінін мойындады. Ведомстволардың ақпараты бойынша, 2026 жылы Маңғыстау облысының аумағында браконьерлік торларда итбалықтардың өлімі фактілері ресми түрде тіркелмеген.
ЭКОЖҮЙЕГЕ ТҮСЕТІН ЖҮКТЕМЕНІ АЗАЙТУ ҮШІН ҚАНДАЙ ШАРАЛАР ҰСЫНЫЛДЫ
Баспасөз мәслихатына қатысушылар Каспий теңізінің жабайы табиғатына түсетін жүктемені азайту бағыттарының бірі ретінде аквакультураны дамыту туралы да хабарлады.
Олардың деректері бойынша, акваторияда қапас шаруашылықтары үшін 28 учаске анықталған. Материалдарда аймақта «Органик Фиш» ЖШС жобасы дамып жатқаны, ол қапастарда лосось тұқымдас балықтарды өсірудің норвегиялық технологияларын енгізіп жатқаны атап өтілген. Сала өкілдерінің пікірінше, мұндай тәсіл теңіздің табиғи экожүйесіне әсерді азайтуға ықпал етуі мүмкін.
