Су ресурстары және ирригация министрлігі су ресурстарын басқарудағы бұзушылықтармен, судың «қара нарығы» деп аталатынымен және су саласындағы сыбайлас жемқорлық тәуекелдерімен күресті бастады.
Ведомствоның баспасөз қызметінің мәліметінше, «Қазсушар» филиалдарын алғашқы тексеру Жамбыл облысынан басталды. Аудит барысында су ресурстарын заңсыз пайдаланудың 10-ға жуық фактісі анықталды.
Есептеулері бойынша ҚР ҚҚБ негізін қалаушы және аграрлық сарапшы Кирилл Павловтың, суару суының қара нарығының айналымы үш облыста ғана - Жамбыл, Түркістан және Қызылорда облыстарында жылына 20 млрд теңгеден асуы мүмкін.
Осылайша, Жамбыл ауданында аудит барысында филиалмен келісімшарт жасаспай, шамамен 70 га суару үшін сорғы жабдықтарын орнату арқылы суды пайдаланудың 2 фактісі анықталды. Шу ауданында шамамен 90 га жерді суару үшін суды заңсыз пайдаланудың 2 фактісі анықталды.
Сондай-ақ Шу ауданында бұрынғы құм карьерінің шұңқырын толтырып, Тасөткел магистральдық каналынан суды заңсыз пайдаланған. Суару маусымында карьерге берілетін судың көлемі кемінде 15 млн текше метрді құрауы мүмкін, ал бұл шамамен 13 млн теңгені құрайды. Сонымен қатар, тексеру кезінде шұңқырдан суаруға арналған 5 сорғы жабдығы табылды.
Сонымен қатар, Шу ауданында аудит жасалған келісімшарттарда филиал беретін суару суының көлемінің төмендетілгенін анықтады. Мысалы, 2023 жылы филиал мен шаруа қожалығы 200 га алқапта пияз өсіру үшін каналдар арқылы 2,7 млн текше метр суару суын беруге келісімшарт жасасқан. Алайда, бекітілген нормаларды ескере отырып, 200 га пияз алқабын суару үшін 3,1 млн текше метр су қажет. Осылайша, филиал су шығынын 0,4 млн текше метрге төмендеткен.
«Нәтижесінде, тек 2023 жылы ғана берілетін суару суының көлемін төмендету көлемі 25 млн текше метрден асты. Өз кезегінде, каналдарға берілген су мен өткізілген су арасындағы айырма шығын ретінде есепке алынды», - делінген хабарламада.
Сонымен қатар, өткен жылы Жамбыл ауданында филиал жасасқан келісімшарттарда суды тұтынудың меншікті нормалары асыра бағаланған.
«Бірқатар жағдайларда филиал мен шаруа қожалықтары арасында каналдар арқылы су беруге жасалған келісімшарттарда жер учаскелеріне құқық белгілейтін құжаттар жоқ. Филиал өтініш берушілер ұсынған құжаттарға тиісті көңіл бөлмеген. Мәселен, Шу ауданында бірнеше шаруа қожалығының атынан бір жеке тұлғамен келісімшарттар жасалған, бұл іс жүзінде заңсыз», - деп хабарлады ведомствода.
Өз кезегінде су ресурстары және ирригация министрлігінің ресми өкілі Мөлдір Әбдіәлиева суды заңсыз пайдаланудың барлық анықталған фактілері бойынша материалдар уәкілетті органдарға жіберілетінін мәлімдеді.
Еске сала кетейік, бұған дейін Жоғары аудит палатасының экс-төрағасы Наталья Годунова мәлімдегеніндей, 2017 жылдан бастап ЕҚДБ және Ислам даму банкі «Қазсушардың» 61 жобасын $317 млн сомасына қаржыландырады. Алайда, оның сөзінше, сумен жабдықтау саласындағы жобаларға тартылған қарыздар тиімсіз жүзеге асырылуда.