Сәуір айының соңында Бурабай ауданының әлеуметтік желілерінде алаңдатарлық жарияланымдар пайда болды: «Щучинское ерікті бағбандар қоғамы» («Щучинское ЕБҚ») кооперативінде басшылық бақылаусыз ақша жинап, келіспеушілерді қорқытады. ФБРК тілшісі оқиға орнына барып, бағбандармен жеке сөйлесіп, жанжалға қатысушылар туралы ашық дереккөздерді зерттеді. Нәтижесінде қалыптасқан көрініс әлеуметтік желілерде бейнеленгеннен күрт өзгеше болып шықты.
ФАКТИКАЛЫҚ НЕГІЗ
«Щучинское ЕБҚ» тұтыну кооперативі - Ақмола облысы Бурабай ауданы Щучинск қаласындағы 300 бақша учаскесінің бірлестігі. Кооперативті 2019 жылдан бастап Бахтияр Габдуллин басқарады. Бағбандардың айтуынша, оған кооператив өте нашар жағдайда мұраға қалған: шіріген құбырлар, бұзылған қоршаулар мен үйлер, жүйелі ұрлық, ескілердің еске алуынша, суық қарумен ашық бандитизмге дейін жеткен.
Алты жыл ішінде электр желілері, жарықтандыру, жаңа су құбыры жүргізілді, бірқатар көшелерде жолдар төселді. Жұмыстар кезең-кезеңімен жүргізілуде - нәтиже көрініп тұр, ФБРК тілшісі жеке көз жеткізді.
Сәуір айының соңында TikTok платформасында және басқа да бірқатар алаңдарда Mikrafon.kz аймақтық ресурсының алым-салықтар туралы, есептіліктің жоқтығы және бағбандарға қысым көрсету туралы мәлімдемелері бар жарияланымдары пайда болды. Мамыр айының басында кооперативтің жалпы жиналысы өтті, оның үзінділері де желіде жарияланды.
КОНТЕКСТ ЖӘНЕ АЛҒЫ ТАРИХ
«Халық наразылығының» ауқымын бағалау үшін мынаны түсіну маңызды: 300 учаске иесінің ішінен науқанға ашық түрде үшеуі қосылды. Редакцияның назары дәл осы адамдарға аударылған.
Гульмира Эгиева (ол - Токарева, Ахметжанова, Дюсюкова) Байкенқызы - ақпараттық шудың негізгі көзі. ФБРК редакциясы анықтай алған деректер бойынша, ол бақша учаскесін оқиғалар қарсаңында кейіннен сатып алу құқығымен жалға алған.
Кооперативте бір ай да тұрмай, жарна төлемей, Гульмира жалпы жиналысты айналып өтіп, жеке тәртіппен қаржылық есептілікті талап етті. Кооперативтің барлық қатысушыларының жеке деректері бар құжаттарға қол жеткізу берілмегенде, бұл «ақпаратты жасыру» ретінде ұсынылды.
Сонымен қатар, Гульмираның жария профилі заңды сұрақтар туындатады. ФБРК редакциясы ашық дереккөздерден мынаны анықтай алды. Оның жеке кәсіпкерлігі 2025 жылдың наурызынан бастап есептен шығарылған. 2017 жылдан бастап ЖК салық органдарында тіркеу орнының 20 мекенжайын ауыстырған.
Сот актілерінің деректері бойынша, Гульмираның 2,8 млн теңгеден астам сомаға екі сот өндірісі, шоттарының тұтқындалуы және елден шығуға тыйым салынған. Бірнеше бағбанның ФБРК тілшісімен әңгімесінде атап өткендей, Гульмираның өзі әңгімелерде қазіргі уақытта жала жабу туралы басқа бір іс бойынша жауапкер ретінде өтіп жатқанын айтқаны қызықты.
Оның тағы екі ізбасары - ашық ниеттері бар кооперативтің көне мүшелері. Олардың бірі - 2016 жылдың тамызынан бері бағбан. Гульмирамен бірдей тезистермен шықты: алымдар өсуде, жұмыс жоқ, наразыларды чаттардан шығарып тастайды. Кейбір бағбандардың ақпараты бойынша, ол кооператив төрағасы болуға үміттенеді, бұл оның ұстанымына айқын жеке ынта береді.
Екіншісі - кооперативтің бұрынғы бухгалтері. Оның науқанға қатысуы, сол Mikrafon.kz жариялаған бейнеүзінділердің бірінде ол жеке мойындауымен ерекшеленеді:
«Мен ұрлаған ақшаны қайтардым».
Төраға Габдуллиннен алынған ақпарат бойынша, әйел бухгалтерлік біліктілігінің болмауына қарамастан, іс жүзінде әлеуметтік себептермен жұмысқа қабылданған. Ұрлық фактісі анықталғаннан кейін тараптар жұмыс тәртібінде өтемақы төлеу туралы келіскен. Осыған қарамастан, бұрынғы бухгалтер қазір жалақының кешіктірілуі және төленбеген қосымша жұмыс уақыты туралы мәлімдейді.
АҚПАНДА ПАЙДА БОЛҒАН «БАСЫЛЫМ»
Науқанның ақпараттық рупоры Mikrafon.kz ресурсы болды - «о» арқылы емес, «а» арқылы жазылуына назар аударайық, бұл өздігінен басылымның редакциялық мәдениетін сипаттайды. Ресурс шамамен биылғы ақпанда пайда болды. БАҚ лицензиясы ашық қолжетімділікте табылған жоқ. Басылымның TikTok-арнасындағы барлық 5 видео - Щучинскідегі бақша жанжалы туралы, ешбір құжаттық растаусыз. Алғашқы бейнелер 29 сәуірде жарияланған.
ПАРТИЯЛЫҚ ІЗ
Ашық дереккөздерді талдау қызықты сәйкестіктерді анықтады. Mikrafon.kz сайтында редакцияның мекенжайы көрсетілген: Щучинск қ., Әуезов к-сі, 80 («Есіл» БО). 2ГИС деректері бойынша, онда ешқандай басылым жоқ: оның орнына BilimdiBala орталығы тіркелген, оның негізін қалаушы Азамат Кенжеболатов - Бурабай ауданы ОСДП бастауыш партия ұйымының жетекшісі. Әлеуметтік желілердегі өз профилінің сипаттамасында Кенжеболатовтың өзі көрсетеді: «Қоғам қайраткері | ОСДП. BilimdiBala негізін қалаушы. Әлеуметтік жобалар және құқықтарды қорғау. Mikrafon — Халық үні».
Осылайша, Mikrafon.kz ресурсы, оның кураторының өзін-өзі позициялауынан көрініп тұрғандай, ОСДП-ның аудандық құрылымымен байланысты. Бұл бүкіл науқан партиялық директива болып табылады дегенді білдірмейді, алайда оқиғаларды талдау кезінде бұл жағдайды назардан тыс қалдыру журналистік тұрғыдан дұрыс емес болар еді.
Сонымен қатар, Щучинскідегі бақша жанжалынан аз уақыт бұрын ұқсас схема бойынша оқиға болғаны қызықты: люкке құлап, суды ластаған жылқы туралы оқиғаның айналасындағы шу. Сонда да жағдайды жергілікті ОСДП бөлімшесі белсенді түрде сүйемелдеп, ол Kazbeef компаниясынан зардап шеккенге төлем жасауға қол жеткізіп, содан кейін өзінің «халық мүддесін қорғаушылар» рөлін жария түрде бекіткен болатын. Жанжал реттелгеннен кейін медиабелсенділік күрт төмендеді.
ЖИНАЛЫСТА НЕ БОЛДЫ ЖӘНЕ НЕ ЖЕЛІГЕ ТҮСТІ
Жалпы жиналыста Гульмира Кенжеболатовпен бірге келді. Жиналысқа қатысқан бағбандар ФБРК тілшісіне желіге кооператив басшылығы ұзақ уақыт бойы арандатудан кейін жоғары дауыспен реакция жасаған дәл сол үзінділер түскенін айтты. Төрағаны қолдау сәттері, бағбандардың алғыс сөздері, пікірталастың сындарлы бөлігі жарияланымға енгізілмеген.
Тағы бір ерекшелік тән: бағбандардың сөздері бойынша, қатысушылардың ешқайсысы бейнетүсірілімге және оны ашық қолжетімділікте жариялауға келісім бермеген. Осыған қарамастан, олардың қатысуымен үзінділер ешқандай ескертусіз жарияланды.
ФБРК ТІЛШІСІ НЕНІ КӨРДІ ЖӘНЕ ЕСТІДІ
ФБРК тілшісі бақша кооперативіне жеке барып, бірнеше бағбанмен сөйлесті.
Үш учаскеге ие Александр былай деді:
«5-6 жыл бұрын біз барлық