(2026 жылғы 25 ақпан | Дереккөз: National Business Kazakhstan)
2026 жылы Қазақстанда әкімдердің қызметін қамтамасыз етуге арналған шығыстар 1,5 млрд теңгеден 5 млрд теңгеден астамға дейін өзгереді. Бұл ретте талдау көрсеткендей: өңірдің экономикалық ауқымы неғұрлым жоғары болса, ол басқару аппаратын ұстауға бюджеттің соғұрлым аз үлесін бағыттайды. Сарапшылар бұл сомаларды абсолюттік мәндерде ғана емес, сонымен қатар өңірлік бюджеттермен арақатынаста бағалауды ұсынады.
ШЫҒЫНДАР СＯМＡСЫ БОЙЫНША РЕЙТИНГТІ КІМ БАСҚАРДЫ
National Business Kazakhstan деректері бойынша, шығындар көлемі бойынша бірінші орынды Алматы қаласының әкімі Дархан Сатыбалды алады. Оның аппаратының қызметін қамтамасыз етуге 5 млрд теңгеден астам қаражат қарастырылған. Бұл ретте бұл шығыстардың үлесі мегаполистің бюджетінің 0,2%-дан азын құрайды.
Екінші орынды Алматы облысының әкімі Марат Сұлтанғазиев алады — шамамен 4,3 млрд теңге. Үшінші орынды — Маңғыстау облысының әкімі Нұрдәулет Қылыбай 3,9 млрд теңге шығыспен (бюджеттің шамамен 0,9%-ы).
Қызылорда облысының әкімі Нұрлыбек Нәлібаевтың (шамамен 0,6%) және Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеровтің (шамамен 0,3%) аппараттарына 3,4 млрд теңгеден қарастырылған.
Келесі — Абай облысының әкімі Берік Уәли — 3,1 млрд теңге (бюджеттің 0,9%-ы).
Ақмола облысының әкімі Марат Ахметжановтың қызметін қамтамасыз етуге арналған шығыстар 2,9 млрд теңгені құрайды (0,6%). Жеңіс Қасымбекке (Астана, бюджеттің шамамен 0,3%-ы), Нәріман Төреғалиевке (Батыс Қазақстан облысы, 0,7%) және Бейбіт Исабаевқа (Жетісу облысы, 0,6%) 2,8 млрд теңгеден бөлінген.
КӨПШІЛІК ӨҢІРЛЕРДІҢ ОРТАША КӨРСЕТКІШТЕРІ
Көптеген облыстардың шығыстары 2–3 млрд теңге шегінде:
- Қостанай облысының әкімі Құмар Ақсақалов — 2,7 млрд теңге (бюджеттің 0,5%-ы);
- Павлодар облысының әкімі Асайн Байханов — 2,6 млрд теңге (0,5%);
- Солтүстік Қазақстан облысының әкімі Ғауез Нұрмұхамбетов — 2,5 млрд теңге (0,6%);
- Шымкент қаласының әкімі Ғабит Сыздықбеков — 2,5 млрд теңге (0,3%);
- Шығыс Қазақстан облысының әкімі Нұрымбет Сактағанов — 2,3 млрд теңге (0,5%).
Тізімде төменірек:
- Серік Шәпкенов (Атырау облысы) — 2,1 млрд теңге (0,2%);
- Ермағанбет Бөлекпаев (Қарағанды облысы) — 2,0 млрд теңге (0,4%).
БЮДЖЕТКЕ ҚАТЫСТЫ ЕҢ ЖОҒАРЫ ШЫҒЫНДАР
Салыстырмалы мәнде Ұлытау облысы көш бастап тұр: әкім Дастан Рыспековтің қызметін қамтамасыз етуге 1,6 млрд теңге — өңірлік бюджеттің шамамен 1%-ы қарастырылған.
Жамбыл облысының әкімі Ербол Қарашөкеев те абсолюттік сандар бойынша ең аз шығындылар қатарына кіреді — 1,6 млрд теңге, бұл бюджеттің шамамен 0,2%-ын құрайды.
Ақтөбе облысының әкімі Асхат Шахаровта ең төменгі шығыстар тіркелген — 1,5 млрд теңге (бюджеттің 0,6%-ы).
СОМАЛАР НЕГЕ ЕРЕКШЕЛЕНЕДІ
Сарапшылар атап өтеді: өңір экономикасы неғұрлым ірі болса, ол әкім аппаратын ұстауға бюджеттің соғұрлым аз үлесін бағыттайды. Бұл бюджеттердің жалпы ауқымына және басқарылатын экономикаға байланысты.
Мысалы, Алматының жалпы өңірлік өнімі шамамен $60–65 млрд деп бағаланады, бұл елдің ЖІӨ-нің шамамен бестен бір бөлігін құрайды. Қала экономикасы жекелеген еуропалық мемлекеттердің экономикаларымен салыстырылады. Мұндай жағдайда басқаруға арналған абсолюттік шығыстар сөзсіз жоғары, алайда олардың бюджеттегі үлесі ең төменгілердің бірі болып қалады.
ӘКІМНІҢ ҚЫЗМЕТІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУГЕ АРНАЛҒАН ШЫҒЫНДАРҒА НЕ КІРЕДІ
Бюджеттің «әкім қызметін қамтамасыз етуге арналған» бабы бір лауазымды тұлғаның жеке шығыстары емес. Ол өңірді басқарудың барлық аппаратын қаржыландыруды қамтиды:
- әкімдік қызметкерлерінің еңбекақы қоры;
- әкімшілік ғимараттар мен инфрақұрылымды ұстау;
- қызметтік көлік және іссапарлар;
- цифрлық жүйелер мен құжат айналымы;
- өзге де операциялық шығыстар.
Осылайша, бұл сомаларды бір басшының шығыстары емес, тұтастай өңірлік әкімшіліктің жұмыс істеуіне арналған шығындар ретінде қарастыру дұрысырақ.
National Business Kazakhstan зерттеуі рейтинг тек ақпараттық мақсаттарда жасалғанын және мемлекеттік органдардың жұмыс тиімділігін бағалау болып табылмайтынын атап көрсетеді.