Выпуск «Қана Бейсекеевтің қуырылуы» подкастының YouTube-тегі шығарылымы қазақстандық қоғамда наразылық толқынын тудырды. Әлеуметтік желі қолданушылары мен белгілі медиа тұлғалар шоуға қатысушыларды Қазақстан тарихындағы жүздеген адамның өмірін қиған қайғылы оқиғалар туралы әзілдері үшін сынға алды. Қоғам комиктердің ұлттық трагедияны арзан әзілдерге материалға айналдырып, қызыл сызықтан өткенін мәлімдеді.
Блогер Мұрат Даниярдың 2022 жылғы қаңтар оқиғалары туралы әзілі ерекше өткір реакция тудырды. Қанат Бейсекеевтің қазақ тілін білмеуіне меңзеп, ол былай деп әзілдеді:
«Қана Қаңтар оқиғалары кезінде ойлады: «Так, Қаңтар – это ноябрь? декабрь? Это январь, да».
Көптеген қазақстандықтар үшін бұл әзіл күпірлік болып естілді.
«Қантардың қайғылы оқиғалары кейбір алматылықтар үшін әзіл тақырыбына айналды. Ал шын мәнінде сол кезде 238 отандасымыз қаза тапты, тәртіпсіздіктен келген шығын 100 миллиард теңгеден асты, екі мыңнан астам бизнес нысаны зардап шекті», – деп жазды қолданушылардың бірі.
Комик Дариға Билал да Руслан Тайдың бір кездері «Желтоқсан» Stand Up клубында өнер көрсеткенін ирониямен атап өтіп, клуб атауы мен 1986 жылғы желтоқсандағы қайғылы оқиғалар арасындағы байланысқа меңзеді, сол кезде қазақ жастары билік шешімдеріне қарсы алаңға шығып, наразылық қатаң басылған болатын.
Наразы көрермендер юмор форматтарынан тыс қалуы тиіс тақырыптар бар екенін атап өтеді.
«Мен бір суретті елестеттім. Қаңтар оқиғалары кезінде жақындарынан айырылған отбасы осы шығарылымды көріп отыр, міне, экраннан біреу «Қантар» туралы әзіл айтып жатыр. Отбасы жұма күні шелпек жасап, сол күні үйден шығып кетіп, оралмаған әкесін еске алып отыр, ал мұнда күлкі. Қантар және күлкі? Желтоқсан және күлкі? Бұл мүлдем күлкілі емес», – деп жазды Facebook-те Жанна Ахметова.
«Қуырылу» форматы қатысушылардың бір-біріне ащы әзілдер айтуын болжайды, алайда бұл жолы тапқырлық пен қорлау арасындағы шекара бұзылды. Қайғылы оқиғалар туралы әзілдерден басқа, қатысушылардың басқа да сөздері сынға ұшырады, оларды жұртшылық ұлттық дәстүрлер мен мәдени рәміздерге қатысты құрметсіздік деп санады.
Stan.kz хабарлағандай, журналист Диас Нұрақын және медиа тұлға Руслан Кенжебаев подкастқа қатысушылардың кейбірі қазақ дәстүрлерін қозғайтын дөрекі әзілдерге жол бергеніне алаңдаушылық білдірді. Олардың пікірінше, мұндай көзқарас өз мәдениетіне құрметтің жетіспеушілігін көрсетеді.
«Күлкі үшін өз мәдениетіңді қорлау – бұл бостандық емес, рухани кедейліктің белгісі», – деп атап өтті Кенжебаев, нағыз өнер ұлттық құндылықтарды келеке етуге негізделмеуі керек екенін айтты.
Қазақстандық қоғам ұзақ уақыт бойы сахнаға былапыт сөз бен дөрекі юмордың біртіндеп енуіне шыдап келді. Стендап-комедия заманауи мәдениеттің бөлігі ретінде қабылданған жаңа форматтарды әкелді. Алайда қазіргі реакция көрсетіп отыр: күлкі үшін де аттап өтуге болмайтын шекаралар бар.
Тарихтың қайғылы парақтары – арзан әзілдерге материал емес. 1986 жылғы Желтоқсан және 2022 жылғы Қантар Қазақстанның жаңа тарихындағы бетбұрыс сәттері болды, олар жүздеген адамның қанымен төленді. Бұл жақындарынан айырылғандар, трагедияның ортасында болғандар үшін әлі күнге дейін ауыр сезім тудыратын оқиғалар.
Көрермендер атап өткендей, подкаст жазу кезіндегі залдың ұстамды күлкісі тіпті қатысушылардың да ыңғайсыздықты сезінгенін көрсетеді. Мүмкін, бұл қазақстандық шоу-бизнес ойланатын сәт шығар: батыл юмор мен өз тарихың мен мәдениетіңе ашық құрметсіздік арасындағы шек қайда өтеді?
Шығармашылық бостандығы рұқсат етілгеннің бәріне жол беру дегенді білдірмейді. Кәсіби этика сөз үшін жауапкершілікті талап етеді, әсіресе көпшілік алдында айтылған пікірлерге қатысты. Егер комиктер бұл шекараны өздері анықтай алмаса, қоғам оларға оны еске салуға дайын.
Қазіргі жанжал – бұл цензура емес, трагедиялар туралы естелік пен ұлттық дәстүрлерге құрмет қасиетті болып қалатын адамдардың табиғи реакциясы.