Ақтөбедегі сот «Ту-Ха» компаниясы бойынша көпмиллиардтық ұрлық ісі бойынша үкім шығарды. Бұл компания қытайлық CNPC корпорациясы құрылымына кіреді. Кәсіпорынның екі қызметкері — директордың орынбасары мен бас бухгалтер — 6 млрд теңге жымқыру және легиондау бойынша кінәлі деп танылды.
ORDA мәліметінше, сот процесінде айыпталушылар 16 жыл бойы — 2004 жылдан 2020 жылға дейін — компания басшылығының нұсқауымен ақшаны қолма-қол алып, оны аймақтағы әртүрлі мемлекеттік органдарға ресми емес төлемдерге жұмсағандықтарын мойындады.
Ай сайын қаражаттың бір бөлігі шетелдік жұмысшыларды кедергісіз тарту үшін «төлем» ретінде Ақтөбе облысының әкімдігі мен еңбек департаментіне жіберіліп тұрған. Алдын ала мәліметтер бойынша, Қытайдан келетін қызметкерлерге кіруге рұқсат алу үшін көші-қон қызметіне $2,4 млн (1,2 млрд теңге) астам сома аударылған.
Сонымен қатар, сотталғандардың айтуынша, экология департаменті химиялық реагенттерді келісу үшін жыл сайын шамамен $20 мың (10,7 млн теңге), ал кеден органдары баждарды төмендету үшін шамамен $500 мың (269,7 млн теңге) алған. 2016 жылы «Ту-Ха» ресми түрде рұқсаты жоқ қызмет түріне лицензия алу үшін де ақша төлеген.
Нәтижесінде сот бухгалтер мен бас директордың орынбасарын кінәлі деп танып, оларға сегіз жылдан бас бостандығынан айыру жазасын тағайындады.
Өз кезегінде мұнай-газ саласының сарапшысы Нұрлан Жұмағұлов компанияның ақшаны қолма-қол алу үшін барынша төмен 3% салықпен «оңайлатылған» жүйе арқылы жалған фирмаларды жүйелі түрде пайдаланғанын айтады.
«Сандарды қайта тексердім — сәйкес келеді. Егер 14 жыл ішінде (2006 жылдан 2020 жылға дейін) КПН бойынша төлемдер небәрі 174 млн теңгені құраса, соңғы төрт жылда — 700 млн теңге. Айырмашылықты сезінесіз бе? Орташа есеппен фирма жыл сайын «СНПС-Ақтөбемұнайгаз» аналық компаниясынан 2 млрд теңгеге тапсырыс алып, әлі де алуда. Осындай үлестес жеткізушілер өте көп», — деп атап өтті сарапшы.
Жұмағұловтың айтуынша, қаражаттың бір бөлігі қытайлық қызметкерлердің жеке шығындарына: рейстерге, шенеуніктерге сыйлықтарға, демалыс төлемдеріне, элиталық телефондар мен аксессуарларға жұмсалған.
«Ту-Ха» компаниясы әлемдегі ең ірі мұнай-газ құрылымдарының бірі — қытайлық мемлекеттік CNPC корпорациясы бақылайтын «СНПС-Ақтөбемұнайгаз» ЖШС еншілес кәсіпорны болып табылады.
Бұған дейін «СНПС-Ақтөбемұнайгаз» монополияға қарсы ведомство материалдарында көрсетілген: компанияны нарықта үстемдік жағдайын теріс пайдаланды деп айыптаған. Сарапшылардың сөзіне қарағанда, кәсіпорынның қаржылық есептілігі энергетика министрлігіне берілетін деректермен бірнеше рет сәйкес келмеген.
«Ең қызығы, дәл СНПС-АМГ-да мұнай операциялары (сатып алу) бойынша энергетика министрлігіне берілетін есептер компанияның қаржылық есептілік деректерімен ешқашан сәйкес келмейді. Цифрландыру дәуірінде энергетика министрлігі СНПС-АМГ-ның қаржылық есептілігі мен нақты есептеріндегі сандарды оңай тексере алады, өйткені бұл қазақстандық мазмұн бөлігіндегі міндеттемелерді орындамағаны үшін айыппұл санкцияларына әсер етеді», — деп атап көрсетті Жұмағұлов.