2024 жылдың маусымында «TehnoProm Trade» ЖШС атынан 12 iPhone-ды 7,7 млн теңгеге бөліп төлеуге сатып алу рәсімделді. Компания директоры Нұрғали Мушкин құжаттарға қол қоймағанын және мәмілеге келісім бермегенін мәлімдеді. Қолжазба сараптамасы қолдар оған тиесілі еместігін растады. Бірақ техникалық зерттеу құжаттардағы бедерлер компания мөрімен басылғанын көрсетті. Бұл қорытынды келісімді жарамсыз деп танудан бас тартқан апелляциялық соттың дәлелдерінің бірі болды. Кейін ЖШС-ден «Кселл» АҚ пайдасына берешек өндіріліп алынды, ал кассациялық инстанция бас тартуды күшінде қалдырды.
Алайда бір жылдан кейін басқа сараптама анықтады: құжаттарда компанияның түпнұсқа мөрі емес, фотополимерлік клише болған. Бұл қорытынды ЖШС атынан жалған құжаттардың пайдаланылғанын тергеу растаған қылмыстық іс шеңберінде пайда болды. Оған қатысы бар адамдарды анықтау мүмкін болмады, ал тергеудің өзі ескіру мерзімінің өтуіне байланысты тоқтатылды. Енді компания қарызды өндіріп алу туралы шешімді қайта қарауды көздеп, жаңа сараптамалық қорытындыларды пайдаланбақ.
«КСЕЛЛ» АҚ-МЕН ДАУ ҚАЛАЙ ТУЫНДАДЫ
2025 жылдың қарашасында ФБРК «TehnoProm Trade» ЖШС директоры және жалғыз құрылтайшысы Нұрғали Мушкиннің айналасындағы жағдай туралы жазған болатын. 2024 жылдың маусымында оның компаниясы атынан «Кселл» АҚ-мен жалпы сомасы 7 704 012 теңгеге 12 iPhone 15 және iPhone 15 Pro смартфондарын бөліп төлеуге сатып алу туралы қосымша келісім рәсімделді.
Мушкин құжаттарға қол қоймағанын, телефондарды алуға сенімхат бермегенін және оператормен іскерлік қатынаста болмағанын мәлімдеді. Азаматтық процесте қолжазба сараптамасы оның атынан қойылған қолдар оған тиесілі еместігін анықтады.
Сонымен қатар 2025 жылғы 10 ақпандағы №3667 техникалық сараптама даулы құжаттардағы бедерлер «TehnoProm Trade» ЖШС мөрімен басылғанын анықтады. Бұл қорытынды 2025 жылғы 11 маусымда бірінші инстанция сотының кәсіпкер пайдасына шешімін жойған апелляциялық инстанцияның негізгі дәлелдерінің бірі болды. Сот талапкер белгісіз адамдардың құқыққа қарсы әрекеттерін дәлелдей алмағанын, ал өз сөзінше телефондарды бейтаныс адамнан сенімхат бойынша алған куәнің жауабын сыни тұрғыдан бағалағанын көрсетті.
2026 жылғы 15 сәуірде Азаматтық істер жөніндегі кассациялық сот апелляция қаулысын өзгеріссіз, ал компанияның кассациялық шағымын қанағаттандырусыз қалдырды.
ЕКІ САРАПТАМАЛЫҚ ҚОРЫТЫНДЫ – ЕКІ ТҮРЛІ ТҰЖЫРЫМ
Кәсіпкердің өзі 2025 жылғы 19 желтоқсанда қылмыстық іс бойынша жәбірленуші деп танылды.
Тергеу шеңберінде құжаттардың түпнұсқалары алынып, жаңа сараптамалық зерттеулер тағайындалды. Сотқа дейінгі тергеуді тоқтату туралы қаулыға сәйкес 2026 жылғы 29 мамырда №4758 қорытынды дайындалды. Онда «TehnoProm Trade» ЖШС директорының атынан қойылған қолдар Мушкинге емес, басқа адамдарға тиесілі екені анықталды. Сонымен қатар сенімхаттардағы, №14705 қосымша келісіміндегі және басқа да құжаттардағы мөр бедерлері компанияның түпнұсқа мөрімен емес, фотополимерлік әдіспен жасалған өзге клишемен басылған.
Тергеу барысында компанияның түпнұсқа мөріне қолжетімділік тек Мушкиннің өзінде болғаны да анықталды. Қаулыға сәйкес, басқа адамдарда мұндай қолжетімділік болмаған.
Бұл жай ғана детальдардағы формальды алшақтық емес. Мөрдің түпнұсқалығы мәмілені компания атынан жасалған деп санауға бола ма деген тұжырымға тәуелді болған негізгі мән-жайлардың бірі болып шықты.
ЖАЛҒАНДЫҚ РАСТАЛСА ДА, ТЕРГЕУ НЕГЕ ТОҚТАТЫЛДЫ
Қаулыда анық көрсетілген: сотқа дейінгі тергеу барысында белгісіз адамдардың «TehnoProm Trade» ЖШС атынан көрінеу жалған құжаттарды пайдаланғаны расталды.
Алайда бұл құжаттарды кім жасап, кім пайдаланғанын құқық қорғау органдары анықтай алмады.
Тергеу ҚР ҚК 385-бабының 3-бөлігі («Құжаттарды, штамптарды, мөрлерді, бланкілерді, мемлекеттік пошта төлемінің белгілерін, мемлекеттік наградаларды қолдан жасау, дайындау немесе өткізу») бойынша жүргізілді. Алайда қаулыдан көрінгендей, құқық бұзушылық қылмыстық теріс қылықтарға жатады, ал қылмыстық жауаптылыққа тартудың заңда белгіленген ескіру мерзімі бір жылды құрайды.
Даулы құжаттар 2024 жылдың маусымында пайдаланылғандықтан, процестік шешім қабылданған кезде бұл мерзім өтіп кеткен. Сондықтан тергеу органының бағалауы бойынша, одан әрі қылмыстық қудалау кінәлі адамды қылмыстық жауаптылыққа тартуға әкелмейді.
ҚР ҚІЖК 35-бабының 1-бөлігінің 4-тармағы негізінде іс бойынша іс жүргізу тоқтатылды.
Мұнда екі мән-жайды ажырату маңызды. Біріншіден, тергеу жалған құжаттардың пайдаланылғанын растады. Екіншіден, оларды жасауға және пайдалануға қатысы бар нақты адамдар анықталмады. Тергеуді тоқтату туралы қаулы айыптау үкімі болып табылмайды, демек, бұл іс бойынша ешкім сотпен кінәлі деп танылған жоқ.
ЖАЛҒАН ҚҰЖАТТАР 7,7 МЛН ТЕҢГЕНІ ӨНДІРІП АЛУҒА ҚАЛАЙ ӘКЕЛДІ
Ең маңызды мәселе – даулы мәміле басқа сот шешіміне негіз болып қалды.
«TehnoProm Trade» ЖШС-нің істі қайта қарау туралы өтінішіне сәйкес, 2025 жылғы 19 қарашада Алматы қаласының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты «Кселл» АҚ талаптарын қанағаттандырып, компаниядан 7 704 000 теңге мөлшерінде берешек өндіріп алды. Өндіріп алуға 2024 жылғы 21 маусымдағы №14705 қосымша келісім негіз болды.
Кәсіпкердің өз еркінің жоқтығы туралы мәлімдемелеріне және қолжазба сараптамасының нәтижелеріне қарамастан, даулы мәміленің құқықтық салдарлары жалғасып отырғаны байқалады.
Енді компанияның жаңа дәлелі бар. Сот актісін жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша қайта қарау туралы дайындалған өтініште «TehnoProm Trade» ЖШС №4758 сарапшы қорытындысына және сотқа дейінгі тергеуді тоқтату туралы қаулыға сілтеме жасайды. Өтініш берушінің пікірінше, бұл құжаттар бұрын берешекті өндіріп алуға негіз болған материалдардың жалғандығын растайды.
Өтініш Қазақстан Республикасы Азаматтық процестік кодексінің (ҚР АПК) 455-бабының 2-бөлігінің 1-тармақшасына негізделеді. Бұл норма заңсыз немесе негізсіз шешім шығаруға әкеп соққан құжаттардың жалғандығы анықталған кезде сот актісін қайта қарау мүмкіндігін көздейді. Компания 2025 жылғы 19 қарашадағы шешімді қайта қарауды және «Кселлге» берешекті өндіріп алудан бас тартуды сұрайды.
Алайда жаңа сараптамалық қорытындының және тергеу қаулысының болуы өздігінен бұрын шығарылған сот шешімінің автоматты түрде жойылуын білдірмейді. Қайта қарау негіздеріне түпкілікті бағаны сот беруі тиіс.
ҚАНДАЙ СҰРАҚТАР ҚАЛЫП ОТЫР
Екі сараптамалық қорытындының алшақтық себептері, сондай-ақ фотополимерлік клишені кім жасағаны және ол сатып алуды рәсімдеген адамдарға қалай түскені әлі күнге дейін белгісіз.
Осылайша, істе үш негізгі процестік нәтиже қалыптасты: қосымша келісімді жарамсыз деп танудан бас тарту туралы апелляциялық шешім, оны кассация күшінде қалдырды; «TehnoProm Trade» ЖШС-нен «Кселл» АҚ алдындағы берешекті өндіріп алу туралы шешім; жалған құжаттардың пайдаланылғанын растаған, бірақ ескіру мерзімінің өтуіне байланысты тергеуді тоқтатқан тергеу қаулысы.
Істегі негізгі дәлелдердің бірі бойынша екі қарама-қарсы сараптамалық тұжырым бар, ал «Кселл» алдындағы қарыз өндіріліп алынған. Бұл мән-жайлар басты сұрақты ашық қалдырады: мөрдің жалған бедері туралы қорытынды 7,7 млн теңгеге жасалған мәміленің құқықтық бағасын өзгерте ала ма?
