Ұлттық статистика бюросы Қазақстанның 2026 жылғы қаңтар–ақпан айларындағы сыртқы және өзара саудасы туралы алдын ала деректерді жариялады. Сандар аралас көріністі көрсетеді: экспорт ақшалай өсіп жатыр, бірақ құрылым өзгеріссіз қалды, импорт жылдам қарқынмен өсуде, ал Ресей нарығына тәуелділік ешқайда кеткен жоқ — және әлі де барлығын дерлік анықтауды жалғастыруда.
ЭКСПОРТ ӨСТІ
2026 жылдың алғашқы екі айында Қазақстан $12,04 млрд сомасына тауар экспорттады — бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда ($10,82 млрд) 11,3%-ға артық. Бір қарағанда, өсім сенімді. Бірақ тереңірек үңілсек, бұл көлемде және құрылымда емес, ақшалай өсім екені белгілі болады.
Қазақстан экспортының негізгі бабы — минералды өнімдер (ең алдымен мұнай және газ), олар 2026 жылғы қаңтар–ақпан қорытындысы бойынша бүкіл экспорттың 58,3%-ын немесе $7,02 млрд құрады. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш сәл жоғары — 64,1% болған, яғни құрылымда «шикізат өзегінің» үлесі сәл төмендеді. Егер бұл үлесті қосылған құны жоғары өнім алған болса, бұл жақсы жаңалық болып естілер еді. Бірақ жоқ, бұл үлесті металдар алды.
Металдар және олардан жасалған бұйымдар — экспорттың маңыздылығы бойынша екінші бабы. Олардың үлесі 14,2%-дан 17,5%-ға, көлемі $1,54 млрд-тан $2,10 млрд-қа дейін өсті. Үшінші орында — азық-түлік тауарлары: $1,42 млрд, немесе бүкіл экспорттың 11,8% (бір жыл бұрынғы 9,2%-ға қарсы). Бұл нақты өсім, бір жарым есеге жуық, және әзірге қарапайым болса да, әртараптандырудың аздаған сигналдарының бірі.
Бұл ретте машиналар, жабдықтар және көлік құралдары позицияларын жоғалтты: $584,7 млн-ға қарсы $438,8 млн, үлес 5,4%-дан 3,6%-ға дейін қысқарды. Ел әлі де шикізатты шығарады, технологияны емес.
ҚАЗАҚСТАН ЭКСПОРТЫ ҚАЙДА КЕТЕДІ
Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) серіктестерімен саудада 2026 жылғы қаңтар–ақпан айларында Қазақстан $1,27 млрд сомасына тауар экспорттады — 2025 жылдың сәйкес кезеңіндегі $1,31 млрд-қа қарсы. Шамалы төмендеу — 3,5%-ға. Одақ ішіндегі сауда құрылымы бұрынғысынша өте шоғырланған.
Ресей — сөзсіз үстемдік етуші: $987,3 млн, немесе ЕАЭО-ға Қазақстан экспортының 78%-ы. Бұл ретте 2025 жылмен салыстырғанда Ресейге жеткізілім 9,3%-ға қысқарды ($1,09 млрд болған). Бұл Қазақстан позицияларын жоғалтқан Одақтағы жалғыз ірі серіктес.
Қарсы полюсте — Армения: $8,7 млн экспорт, бірақ бірден 2,95 есеге өсім. Шағын көлем пайыздық көрсеткішті тым репрезентативті етпейді, алайда мұндай секірістің өзі назар аударуға тұрарлық.
Қырғызстан Одақ ішінде қазақстандық тауарларды алушы үшінші ел болып қалады — $226,2 млн, 15%-ға өсім. Беларусь — $43,1 млн, 1,8 есеге жуық өсім.
Егер бүкіл экспортқа, ЕАЭО және қалған әлеммен бірге қарасақ, ТМД-дан тыс $9,71 млрд немесе бүкіл экспорттың 80,7%-ы кетеді. ТМД елдері қазақстандық тауарлардың тек шамамен 19,4%-ын алады. Бұл Қазақстан үшін негізгі өткізу нарықтары жақын көршілер емес, Еуропа мен Азия екенін көрсетеді, онда ең алдымен мұнай мен металдар жіберіледі.
ШЕТЕЛГЕ НАҚТЫ НЕНІ ТАСИМАЛДАЙДЫ
Бидай және меслин (бидай мен қара бидай дәндерінің қоспасы) — негізгі шикізаттық емес экспорттық тауарлардың бірі. 2026 жылғы қаңтар–ақпан айларында $378,4 млн сомасына шығарылды — өткен жылмен салыстырғанда 60,7%-ға өсім. Қазақстан Ауғанстанға, Тәжікстанға, Өзбекстанға және Италияға белсенді түрде астық жеткізді. Типтік емес бағыттар арасында — Алжир, Тунис, Марокко.
Ет және қосымша өнімдер $39,5 млн сомасына экспортталды — 20,2%-ға өсім. Негізгі сатып алушылар — Өзбекстан, Ресей, Катар, БАӘ.
Бидай ұны — тағы бір өсіп келе жатқан тауар: $9,9 млн, 67,9%-ға өсім. Негізгі нарық — Қырғызстан.
ИМПОРТ ЭКСПОРТҚА ҚАРАҒАНДА ЖЫЛДАМ ӨСУДЕ
Экспорт 11%-дан сәл артық өскен кезде, импорт сол кезеңде айтарлықтай күшті өсті. 2026 жылғы қаңтар–ақпан айларында Қазақстан $9,64 млрд сомасына тауар әкелді — бір жыл бұрынғы $8,65 млрд-қа қарсы, 11,5%-ға өсім. Сауда балансы оң болып қалады — шамамен $2,4 млрд, бірақ экспорт пен импорт арасындағы алшақтық баяу қысқаруда.
Импорт құрылымы елге ненің жетіспейтінін айқын көрсетеді. Барлық әкелімнің 45%-ға жуығы — машиналар, жабдықтар, көлік құралдары, аспаптар және аппараттар: $4,34 млрд, бір жыл бұрынғы $3,76 млрд-тан өсім. Бұл жай ғана көп емес, бұл елдің өндірістік базасы әлі де сырттан маңызды құрамдас бөліктерді қажет ететінінің сигналы.
Импорттың көлемі бойынша екінші бабы минералды өнімдер болды — $844,8 млн ($545,8 млн-дан 1,5 еседен астам өсім). Мұнай өндіруші ел отын әкелетіні таңқаларлық болып көрінеді, бірақ себебі қарапайым — қажетті өңдеу мен ыңғайлы логистика жетіспейді.
Азық-түлік тауарлары $1,11 млрд сомасына импортталады — $1,04 млрд-тан 6,2%-ға өсім. Негізгі бөлігі Ресейге және ТМД-дан тыс елдерге тиесілі.
ҚАЗАҚСТАН РЕСЕЙДЕН БАРЛЫҒЫН ДЕРЛІК САТЫП АЛАДЫ МА?
Одақ серіктестерімен саудада Қазақстан 2026 жылғы қаңтар–ақпан айларында $3,25 млрд сомасына тауар әкелді — өткен жылмен салыстырғанда 25,1%-ға өсім ($2,60 млрд). ЕАЭО-мен өзара саудада экспорт ($1,27 млрд) пен импорт ($3,25 млрд) арасындағы арақатынас айтарлықтай теріс сальдоны көрсетеді — минус $1,98 млрд.
Ресей осы $3,25 млрд-тың $3,01 млрд-ын қамтамасыз етеді — яғни ЕАЭО-дан барлық импорттың 92,8%-ы. Бір жыл бұрын көрсеткіш салыстырмалы болды: $2,43 млрд, бірақ өсім 24%-ды құрады.
Беларусь $133,8 млн (23,9%-ға өсім), Қырғызстан — $95,8 млн (67,9%-ға өсім), Армения — $3,1 млн (екі еседен астам өсім).
ЕАЭО-дан нақты не әкелінеді? Ресейден отын — $624,5 млн. Азық-түлік — $593,6 млн, оның ішінде сүт, ет, шоколад, қант — мұның бәрі негізінен Ресейден және Беларусьтен келеді. Ресейден сондай-ақ вагондар мен теміржол жабдықтарын, металл бұйымдарын да тасиды.
СТАТИСТИКА НЕНІ АЙТАДЫ
Ұлттық статистика бюросының деректері бірнеше байқауларды тұжырымдауға мүмкіндік береді.
Бірінші: экспорттың шикізатқа тәуелділігі ешқайда кеткен жоқ. Мұнай, газ және металдар тұрақты түрде бүкіл экспорттың шамамен 76%-ын қам