ФБРК редакциясы Қазақстанның ірі жер пайдаланушыларының динамикасын талдауды жалғастыруда, олардан соңғы уақытта қанша ауыл шаруашылығы жері алынғанын анықтау мақсатында.
Естеріңізге сала кетейік, бізге әртүрлі аймақтардан жерлерді алу шағын және орта шаруа қожалықтарынан жүріп жатқаны туралы шағымдар жаппай түсуде, ал жұмыс латифундистердің аумақтарын алуға бағытталуы керек еді.
Осы процедураға тікелей жауапты жалғыз ведомство - Жер ресурстарын басқару комитеті. Павлодар облысының аумақтарымен танысып, біз латифундистердің аудандарында ерекше өзгерістер болмаған деген қорытындыға келдік.
Осыған байланысты біз ЖРБК-нің жерлерді алу бойынша жұмысты кімнің мүддесіне жүргізіп жатқанын түсінуге тырысамыз. Бұл материалда біз ең көп астық егілетін аймақтардың бірі – Қостанай облысының жер пайдаланушыларын қарастырамыз.
«АЛТЫНСАРИНО» ЖШС
Мәселен, облыстағы ең ірі латифундист, 177,8 мың га ауыл шаруашылығы жерін алып жатқан - «Алтынсарино» ЖШС (тұқым шаруашылығын қоса алғанда, дәнді және дәнді-бұршақты дақылдарды өсіру), 2003 жылдан бері тіркелген.
Компанияның бірінші басшысы - Борис Князев, құрылтайшылары: Борис Князев, Қадыр Бермағамбетов, Константин Джуган, Құрмантай Исенов, Виталий Шушпанников, Шәміл Баязитов.
Компания салық міндеттемелері бойынша орташа тәуекел дәрежесіне ие. 2023 жыл үшін ЖШС 792,3 млн теңге салық төледі (2022 жылы – 612,6 млн теңге, 2021 жылы – 409,5 млн теңге, 2020 жылы – 332 млн теңге).
«Алтынсарино» ЖШС осындай ауқымды аумақты алып жатқанына және аймақтағы ең ірі жер пайдаланушы болғанына қарамастан, компанияның өзі туралы да, оның иелері туралы да басқа ақпарат табылмады, бұл таң қалдырмай қоймайды. Бірақ, халық арасында «Князев» - жалпы есімге айналды: облыста астық олигархтарын осылай атайды.
«НҰР-ЖАЙЛАУ НС» ЖШС
«Нұр-жайлау НС» ЖШС (тұқым шаруашылығын қоса алғанда, дәнді және дәнді-бұршақты дақылдарды өсіру), 117,6 мың га ауыл шаруашылығы жерін алып, 2008 жылы тіркелген. Бірінші басшысы - Исенжол Касенов, құрылтайшылары: Есенбол Касенов, Мұхтар Құсайынов.
Исенжол Касенов сондай-ақ «Ырыздық –К» ЖШС және «Адилбек» ЖШС сияқты компанияларда көрінеді. Есенбол Касенов сонымен қатар «Нур-Кас Л.Т.Д.» ЖШС және «С. Сейфуллин атындағы ҚазАТУ түлектерінің клубы» ҚБ иелік етеді. Мұхтар Құсайынов «Нур-Кас Л.Т.Д.» ЖШС, «Stan Construction» ЖШС, «Stan Energy» ЖШС және «Kafa - Kaz Bio Food» ЖШС сияқты компаниялардың құрылтайшысы болып табылады.
«Нұр-жайлау НС» ЖШС салық міндеттемелері бойынша орташа тәуекел дәрежесіне ие. 2023 жыл үшін компания 38,1 млн теңге салық төледі (2022 жылы – 28,4 млн теңге, 2021 жылы – 35,3 млн теңге, 2020 жылы – 13,2 млн теңге).
2017 жылы сотқа «Нұр-жайлау НС» ЖШС-нің ішкі саясатына қатысты іс түсті. Сот құжаттарына сәйкес, 2013 жылға дейін ЖШС-нің құрылтайшылары болып Мұхтар Құсайынов, Есенбол Касенов, Қараджа Еврен және Коркмаз Решат (әрқайсысына компания үлесінің 25% тиесілі болды) табылды.
Құрылтай шарты 2011 жылы жасалған. 2012 жылы осы шартқа қосымша келісім жасалды, қосымша келісімге сәйкес «Нұр-жайлау НС» ЖШС-нің жарғылық капиталы ұлғайтылды және Еврен мен Решат қатысушыларының қосымша салымы 148 млн теңгені құрады. 2013 жылы Құсайынов пен Касенов компанияның жарғылық капиталын азайту мақсатында Еврен мен Решаттың үлестерін сатып алуды шешеді.
Сатып алу-сату шартын жасасу кезінде «Нұр-жайлау НС» ЖШС-нің «Арқалық несие серіктестігі» ЖШС-нен алынған 30 млн теңге көлемінде қарызы және «ҚазАгроҚаржы» АҚ-нан инвестициялық жобаны қаржыландыруға 1,5 млрд теңге несиесі болды. Несие берушілер шарттың өзінде бұл талап жазылғанына қарамастан, үлестерді сатып алу-сату шарттарын жасасуға келісімдерін бермеген.
Сонымен қатар, кейінірек белгілі болғандай, Құсайынов пен Касенов сатып алынған үлестер үшін Еврен мен Решатқа төлем жасамаған. Нәтижесінде, бұл мәмілелер қолданыстағы заңнаманы да, серіктестік жарғысын да бұзған. Сонымен қатар, серіктестік жарғысының өзі де заң талаптарына сәйкес келмеген.
Мәміледен кейін 4 жыл өткен соң ғана «Нұр-Жайлау НС» ЖШС Мұхтар Құсайыновқа, Есенбол Касеновке, Қараджа Евренге және Коркмаз Решатқа «Нұр-Жайлау НС» ЖШС-нің сатып алу-сату шарттарын және жарғысын мемлекеттік тіркеуді жарамсыз деп тану туралы талап қоюмен сотқа жүгінді. Бұл ретте, ЖШС атынан осы сот процесінің бастамашысы кім болғаны белгісіз, алайда сот талап қоюды қанағаттандырды.
«ЕВРАЗИЯ-ИНВЕСТ» ЖШС
Қостанай облысының тағы бір ірі жер пайдаланушысы - «Евразия-Инвест» ЖШС (басқа ірі қара және буйволдарды өсіру) 2004 жылы тіркелген. Компанияның басшысы - Жәнібек Кенжебаев, құрылтайшылары: Лаура Жангірбаева, Шыңғыс Әуешов.
Кенжебаев сондай-ақ Жангірбаеваға тиесілі «Береке Агро Инвест» ЖШС-де көрінеді. Әуешов «Қостанай Минералдары» АҚ-ның коммерциялық директоры болып саналады.
«Евразия-Инвест» ЖШС салық міндеттемелері бойынша орташа тәуекел дәрежесіне ие. 2023 жыл үшін агрофирма 15 млн теңге салық төледі (2022 жылы – 15,7 млн теңге, 2021 жылы – 13,7 млн теңге, 2020 жылы – 13,2 млн теңге).
«ДИЕВСКАЯ» АГРОФИРМАСЫ» ЖШС
«Диевская» агрофирмасы» ЖШС (тұқым шаруашылығын қоса алғанда, дәнді және дәнді-бұршақты дақылдарды өсіру), Қостанай облысында 115,3 мың га ауыл шаруашылығы жеріне ие, 2000 жылдан бері тіркелген. Компанияның бірінші басшысы және құрылтайшысы - Олег Даниленко.
Қостанай облыстық мәслихатының бұрынғы депутаты, АӨК дамыту жөніндегі комиссияның экс-төрағасы Олег Даниленко сонымен қатар «Диевка Агрополюс өзара сақтандыру қоғамы» тұтыну кооперативіне иелік етеді. «Диевская» агрофирмасы» ЖШС-ін басқармас бұрын, Даниленко Қостанай облысының сол кезде Семиозерный ауданы деп аталатын жерінде 10 жылдан астам зоотехник болып жұмыс істеді.
«Диевская» агрофирмасы» ЖШС салық міндеттемелері бойынша төмен тәуекел дәрежесіне ие. 2023 жыл үшін агрофирма 90,7 млн теңге салық төледі (2022 жылы – 166,9 млн теңге, 2021 жылы – 103 млн теңге, 2020 жылы – 65,8 млн теңге).
«ОЛЖА БЕЛЯЕВКА» ЖШС
Қостанай облысының ең ірі жер пайдаланушыларының бірі сонымен қатар «Олжа Агро» ЖШС-нің еншілес ұйымы - «Олжа Беляевка» ЖШС (тұқым шаруашылығын қоса алғанда, дәнді және дәнді-бұршақты дақылдарды өсіру), 2018 жылы тіркелген. Компанияның бірінші басшысы - Дмитрий Фицнер.
«Олжа Беляевка» ЖШС салық міндеттемелері бойынша орташа тәуекел дәрежесіне ие. 2023 жыл үшін компания 193,3 млн теңге салық төледі (2022 жылы – 248,7 млн теңге, 2021 жылы