2023 жылдың басында сол кездегі ауыл шаруашылығы министрі Ербол Қарашүкеев 2022 жылы мемлекетке 5,2 млн га ауыл шаруашылығы жерлері қайтарылғанын мәлімдеді. Сол кезде 2023 жылы пайдаланылмайтын ауыл шаруашылығы аумақтарының тағы 5 млн га алып қою жоспарланғаны белгілі болды.
Бұл жұмыс Президенттің елдің жер ресурстарын ұтымды пайдалану және жайылымдар тапшылығын азайту жөніндегі тапсырмасын орындауды көздеді. Бұл процедураға тікелей жауапты жалғыз ведомство Жер ресурстарын басқару комитеті болып табылады.
Алайда, бізге әртүрлі өңірлерден, көбінесе – Қостанай облысынан, жерлерді алып қою шағын және орта шаруа қожалықтарынан жүргізіліп жатқанына қатысты шағымдар түсе бастады, ал бастапқыда шаралар латифундистердің аумақтарын алып қоюға бағытталуы тиіс еді.
ФБРК редакциясы өңірлердегі ірі жер иелерінің алаңдарының өзгеру динамикасын, сондай-ақ осы аграрийлердің беделін егжей-тегжейлі зерттеуді жөн көріп, талдауды ең көп астық егілетін өңір емес – Павлодар облысынан бастады.
«АҚЖАР ӨНДІРІС» АГРОФИРМАСЫ ЖШС
Мәселен, 2023 жылға Павлодар облысындағы ауыл шаруашылығы жерлерінің ең ірі иесі «Ақжар Өндіріс» Агрофирмасы ЖШС (ет және ауыл шаруашылығы құсының етінен өнімдер өндіру) болып табылады. Компания 2013 жылдан бері тіркелген. ЖШС-нің бірінші басшысы - Гүлзира Қазылова, құрылтайшысы - Айтмұхамбет Қожабеков.
Қазылова сондай-ақ «Шыған» Несие Серіктестігі ЖШС иеленеді. Айтмұхамбет Қожабеков «Шыған» Несие Серіктестігі ЖШС, «Павлодартас» ЖШС, «Агромашсервис» Ассоциациясы ЗТБ, «СТК ПВ» ЖШС, «Казалкэн» ЖШС, «Олжабай Батыр Қоры» Қоғамдық қоры сияқты компанияларда көрінеді.
«Ақжар Өндіріс» Агрофирмасы ЖШС салықтық міндеттемелер бойынша жоғары тәуекел дәрежесіне ие. 2023 жыл үшін агрофирма шамамен 3,6 млн теңге салық төледі (2022 жылы – 4,6 млн теңге, 2021 жылы – 3,2 млн теңге, 2020 жылы – 3,2 млн теңге).
«Ақжар Өндіріс» Агрофирмасы ЖШС 40-тан астам мемлекеттік келісімшартқа ие, ең ірілері – 2016-2017 жж. Павлодар облысы дене шынықтыру және спорт басқармасының «Олимпиадалық резервтің мамандандырылған мектеп-интернат-колледжі» ММ мекемесімен жылқы етін жеткізуге жалпы сомасы шамамен 9 млн теңгеге.
ЖШС-нің сот істеріне келетін болсақ, 2016 жылы «Павлодар облысы бойынша жер қатынастары және инспекция басқармасы» ММ «Ақжар-Өндіріс» Агрофирмасы ЖШС-не қатысты жер учаскесін мәжбүрлеп алып қою туралы талап-арызбен сотқа жүгінді, себебі 2013 жылы тексеру барысында ЖШС жайылым жер учаскелерін мақсатты пайдаланбайтыны анықталды, бұл 3 мың га дерлік жерді құрады.
Бір жыл ішінде бұл бұзушылықты жою туралы нұсқама берілді, бірақ «Ақжар-Өндіріс» Агрофирмасы көрсетілген мерзімде жер учаскесін мақсаты бойынша пайдалану шараларын қабылдамады. Осыған қарамастан, Павлодар облысының МАЭС алып қою туралы талап-арызды қанағаттандырудан бас тартты, себебі мемлекеттік мекеме тарапынан жерлердің мақсатсыз пайдаланылғанына жеткілікті дәлелдемелер таппады.
Оған қоса, 2019 жылы «Ақжар-Өндіріс» Агрофирмасы ЖШС шетелге қымызды тиесті құжаттардың мөрімен куәландырылмай тасымалдағаны үшін жалпы сомасы 2,9 млн теңге айыппұл түріндегі әкімшілік жауапкершілікке тартылды.
Сондай-ақ, ресейлік медиадан 2020 жылы Омбы облысы бойынша Россельхознадзор мамандары кеденде консервілердің ветеринариялық ілеспе құжаттарсыз шекарадан өтіп жатқандығы анықталды. Хабарланғандай, қолда бар таңбалауға сәйкес консервілердің өндірушісі «Ақжар Өндіріс» Агрофирмасы ЖШС болып табылады.
«АБАЙ» АТЫНДАҒЫ ЖШС
Павлодар облысының тағы бір ірі жер иесі «Абай» атындағы ЖШС (тұқым шаруашылығын қоса алғанда, дәнді және дәнді-бұршақты дақылдарды өсіру) болып табылады. Компания 1994 жылдан бері тіркелген. ЖШС-нің бірінші басшысы және құрылтайшысы - Николай Миллер.
«Абай» атындағы ЖШС салықтық міндеттемелер бойынша орташа тәуекел дәрежесіне ие. 2023 жыл үшін компания шамамен 63,2 млн теңге салық төледі (2022 жылы – 94,4 млн теңге, 2021 жылы – 114,1 млн теңге, 2020 жылы – 97,9 млн теңге).
ЖШС 40-тан астам мемлекеттік келісімшартқа ие, ең ірілері: 2019 жылы Павлодар облысы білім беру басқармасының «Ертіс ауданының білім беру бөлімі» ММ мекемесімен тас және қоңыр көмірді тасымалдау қызметтеріне сомасы 8,1 млн теңгеге және 2021 жылы Павлодар облысы денсаулық сақтау басқармасының «Ертіс аудандық ауруханасы» ПВХ КМҚК мекемесімен қоңыр көмір жеткізуге сомасы шамамен 19,8 млн теңгеге.
Оған қоса, компания коммуналдық қызметтер (қоқыс үйінділерін бүркеу, қар тазалау жұмыстары), үй-жайларды жалға беру, сумен жабдықтау және т.б. сияқты әртүрлі қызметтер спектрін ұсынады. Айта кету керек, компанияның астық дақылдарына қатысты келісімшарттары жоқ.
Басшы және құрылтайшы Николай Миллер сонымен қатар «НАН» Ш/Қ және «Ертіс Тәжірибелік Шаруашылығы» ЖШС иеленеді. «Абай» атындағы ЖШС-нің шамамен 70 сот ісі бар, Николай Миллердің өзінің – шамамен 14.
«ГАЛИЦКОЕ» ЖШС
«Галицкое» ЖШС (сүтті бағыттағы ірі қара мал өсіру), Павлодар облысында шамамен 70,7 мың га жері бар, 1998 жылы тіркелген. ЖШС-нің меншік иелері - Лидия және Александр Касициндер. Александр Касицин сондай-ақ «Галицкое и К» ЖШС және «Каско Агросервис» ЖШС иеленеді. Лидия Касицинаның «Касицина Л. Ф.» ЖК бар.
Компания салықтық міндеттемелер бойынша орташа тәуекел дәрежесіне, сондай-ақ 746 мың теңге сомасына ҚҚС бойынша берешегі бар. 2023 жыл үшін ЖШС шамамен 195,8 млн теңге салық төледі (2022 жылы – 320,3 млн теңге, 2021 жылы – 198,8 млн теңге, 2020 жылы – 136,5 млн теңге).
ЖШС-нің шамамен 200 мемлекеттік келісімшарты бар, ең ірілері: 2020 және 2023 жылдары Павлодар облысы «Өспен ауданының ТКШ, жолаушылар көлігі, автомобиль жолдары, құрылыс, сәулет және қала құрылысы бөлімі» КМҚК мекемесімен құрылыс жұмыстарына сәйкесінше 28,4 млн теңге және 92,9 млн теңге сомасына.
Оған қоса, компания коммуналдық қызметтер (жылу-, сумен жабдықтау, қоқыс пен тұрмыстық қалдықтарды шығару және т.б.), үй-жайларды жалға беру, өнімдерді жеткізу, құрылыс жұмыстары және т.б. сияқты әртүрлі қызметтер спектрін ұсынады.
2019 жылы «БИК» Ш/Қ сот арқылы «Өспен ауданының жер қатынастары бөлімі» ММ мен «Галицкое» ЖШС арасында 4,6 мың га жер учаскесіне жасалған жалдау шартын жарамсыз деп