ФБРК редакциясы Қазақстан өңірлерінде жапырақ кеміргіш және сорғыш зиянкестерден қорғау үшін өңдеу кезінде қандай препараттар қолданылатыны және олардың тірі ағзаларға, оның ішінде адамдарға қаншалықты әсер етуі мүмкін екендігі туралы айдарды жалғастырады.
Бұған дейін біз Астана қ., Орал қ., Атырау қ. және Шығыс Қазақстан облысы тұрғындарын немен уландыруды жалғастырып жатқаны туралы жазған болатынбыз. Бұл бөлімде біз Павлодар облысында масалар мен шіркейлерге қарсы күресте қандай препараттар қолданылатыны туралы айтамыз.
Павлодар облысы жер қойнауын пайдалану, қоршаған орта және су ресурстары басқармасының мәліметінше, дезинсекция жүргізілетін орынға байланысты жәндіктерден өңдеу арқа бүріккіштерінің, авиацияның, кеме техникасының көмегімен, сондай-ақ ыстық тұман генераторларын пайдалана отырып жүргізіледі.
Масалар мен шіркейлердің дернәсілдерімен күресу үшін Bacillus thuringiensis бактериясы негізіндегі биологиялық қауіпсіз препарат қолданылатыны атап өтілді. Сонымен қатар, қанатты шіркей формасына қарсы «Дельтарис», «К-Отрин» және «Фоби Супер» химиялық препараттарымен дезинсекция жүргізіледі.
Химиялық препараттардың әсер етуші заттарын талдамас бұрын, қолданылатын препараттар Қазақстан Республикасының аумағында сатуға және қолдануға рұқсат етілген пестицидтер тізбесіне кірмейтінін атап өткен жөн.
Павлодар облысы жер қойнауын пайдалану, қоршаған орта және су ресурстары басқармасы өңірде Қазақстанда рұқсат етілмеген пестицидтердің қолданылып жатқаны туралы тіпті хабардар емес шығар. Әйтпесе, ведомствоның әлеуметтік желілерде жүргізіліп жатқан дезинсекция туралы егжей-тегжейлі есеп жүргізіп, қолданылатын препараттардың атауларын ашық айтуын қалай түсіндіруге болады.
«Дельтарис» және «К-Отрин» препараттарының әсер етуші заты «Дельтаметрин» болып табылады, оның зиянды әсері туралы біз бұрын жазған болатынбыз.
Еске салайық:
- «Дельтаметрин» потенциалды аллерген болып табылады және кейбір адамдарда демікпе тудыруы мүмкін. Жедел улану кезінде адамда ретсіз қозғалыстар, ентігу, ісіну, бас ауруы, құрысу, құсу, тыныс алудың қиындауы пайда болады. Зат жылы қанды жануарлар мен адамдар үшін ғана емес, сонымен қатар аралар мен жәндіктер үшін өте уытты.
Қазіргі уақытта «Дельтаметрин» ескірген инсектицид болып саналады, өйткені көптеген жәндіктер, атап айтқанда, масалар мен тарақандар оған сезімтал емес болды. Мысалы, АҚШ-тағы төсек тарақандарының шамамен 88% - ында «Дельтаметриннің» әсерін бөгейтін гендер бар екендігі атап өтіледі.
«Фоби Супер» инсектицидтік құралы лездік әсер ететін препараттарға жатады. «Фоби Супер» құрамына «Перметрин» (27,6%), «Пиперонилбутоксид» (16%) және «Д-аллетрин» (3,2%) заттары кіреді.
- «Перметрин» жылы қанды жануарлар мен адамдар үшін аз уытты, бірақ аралар, балықтар және су омыртқасыздары үшін өлімге әкелетін қауіпті. Адамда ингаляция кезінде «Перметрин» бас ауруын, тыныс алудың қиындауын, бас айналуды, жүрек айнуын және құсуды тудыруы мүмкін. Теріге түскен кезде зат қызару, қышу және күйдіру тудыруы мүмкін.
- «Пиперонилбутоксид» адамдар, жануарлар, құстар және тіпті аралар үшін орташа қауіпті заттарға жатады, алайда зат су омыртқасыздары үшін өте уытты. Дегенмен, «Пиперонилбутоксидті» таза күйінде жұту ықтималдығы өте аз, өйткені ол әрқашан инсектицидтердің кем дегенде біреуімен біріктіріледі, олар өз кезегінде тірі ағзаларға теріс әсер етеді.
- «Д-аллетрин» тыныс алу жолдары арқылы ағзаға түскенде қауіпті. Зат аралар үшін орташа уытты, мысықтар үшін уытты және балықтар мен су омыртқасыздары үшін өлімге әкеледі. «Д-аллетринмен» уланған кезде жылы қандыларда мол сілекей ағу, тыныс алудың өзгеруі, тремор және қозғалыс белсенділігінің төмендеуі пайда болады.
2023 жылдың сәуірінде ФБРК редакциясы «Павлодар балаларын пестицидтермен кім уландырады» деген атпен материалдар сериясын шығарды, онда біз Павлодар облысында дезинсекция кезінде бұрын қандай препараттар қолданылғаны және осы препараттардың әсері аутизм спектрінің бұзылуы бар балалардың туылуына қалай әсер ететіні туралы жазған болатынбыз.
Сонда біз атап өткендей, 2019 жылы өңірде масалармен күресу кезінде қауіпсіз «Бактицид» биопрепаратынан басқа, құрамына бізге бұрыннан таныс «Хлорпирифос» заты кіретін «Агран» химиялық препараты да қолданылған.
2014 жылы АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі «Хлорпирифос» қолданылған алқаптардан 1,5 км қашықтықта тұратын жүкті әйелдерде аутизм спектрінің бұзылуы бар балалардың туылу ықтималдығы 60% - ға артқанын анықтады.
Кейінірек 2021 жылы АҚШ-та «Хлорпирифос» қолдануға дәл балалардағы неврологиялық зақымданулармен байланысына байланысты тыйым салуға қол жеткізілді. Еуропалық Одақ елдерінде «Хлорпирифос» та тыйым салынған зат болып табылады.
Көптеген өңірлердің қалалық ортада дезинсекциялық жұмыстарды жүргізу кезінде Қазақстанда ауыл шаруашылығында қолдануға рұқсат етілген пестицидтерді пайдаланып, оны «ҚР аумағында рұқсат етілген» деп ақтауы таңқаларлық. Алайда Павлодар облысы бұл мәселеде жауапсыздық шекарасынан асып түсті.
Өңірдің су айдындарында балықтар мен су ағзалары үшін өлімге әкелетін препараттар қолданылумен қатар, облыста елде рұқсат етілген препараттар тізбесі сақталмайды. Біздің ойымызша, бұл жергілікті атқарушы органдардың цинизмі мен кәсіби еместігінің шыңы.
Осыған байланысты ФБРК редакциясы денсаулық сақтау министрлігіне және экология және табиғи ресурстар министрлігіне Павлодар облысында дезинсекциялық препараттарды қолданудың заңдылығына егжей-тегжейлі тексеру жүргізу туралы өтініш білдіреді.
Жалғасы бар…