Эколог және Орталық Азия экологиялық зерттеулер институтының (CAIER) негізін қалаушы Әсел Тасмағамбетова соңғы 100 жыл ішінде Каспий итбалығы популяциясының 90%-ға қысқарғанын мәлімдеді.
Vlast.kz деректері бойынша, Тасмағамбетова бүгінгі таңда итбалықтар саны 100 мың дарадан аз екенін айтады.
«Кейбір сарапшылар Қызыл кітапқа енген жануарлардың саны шамамен 300 мың деп, алаңдауға негіз жоқ дейді, алайда біздің ойымызша, Каспий итбалығының саны жыл сайын азайып, 100 мыңнан аз жануарды құрайды», - деп атап өтті Тасмағамбетова.
Оның айтуынша, Каспий теңізіне шығатын бес мемлекеттің әрқайсысының итбалықтарды санаудың өзіндік әдісі бар, сондықтан олардың нақты саны әлі күнге дейін белгісіз.
CAIER қызметкерлері итбалықтардың қырылуына бірнеше себеп әсер ететінін анықтады: теңіз деңгейінің төмендеуі, теңіз ортасының жалпы ластануы, жануарлардың балық аулау торларында қырылуы, жаһандық жылыну салдарынан мұз алаңының азаюы, жұқпалы және вирустық аурулардың өршуі, сондай-ақ азықтық қордың сарқылуы.
«Жануардың дәстүрлі мекендейтін жерлерінің едәуір бөлігі бүгінгі күні Каспий теңізі акваториясында мұнай өндіру өндірісінің дамуы салдарынан қатты ластанған», - деп атап көрсетті Тасмағамбетова.
Еске сала кетейік, биыл көктемде Каспий теңізінің жағалауынан мезгіл-мезгіл итбалықтардың өлі денелері табылып жатқаны хабарланған болатын. Өлген жануарлар туралы алғашқы хабарлар 29 наурызда пайда болды. Сол кезде Маңғыстау облысы балық инспекциясының қызметкерлері мониторинг барысында Түпқараған ауданынан 62 өлі итбалық ұшасын тапқан еді.
25 сәуірде Маңғыстау облысы Түпқараған ауданында балық инспекциясы басқармасының қызметкерлері 12 итбалық ұшасын тапты. Кейінірек Маңғыстау облысы балық инспекциясы басқармасы 2024 жылғы 29 наурыз бен 25 сәуір аралығында Каспий теңізі жағалауынан 182 өлі итбалық табылғанын хабарлады.
Қазан айының соңында Түпқараған ауданында Каспий теңізінің жағасына 150-ден астам өлі итбалықты шығарып тастады. Жергілікті блогер Азамат Сәрсенбаевтың сөзіне қарағанда, оқиға дауылдардан кейін болған. Көптеген өлген жануарлардың денелерінен механикалық зақымдар табылғаны атап өтілді.
Кейінірек Маңғыстау облысы экология департаментінің мамандары Каспий теңізі жағалауындағы судың құрамын зерттеп, аномальды ауытқулар анықтамағанын хабарлады.
Қараша айының басында Түбқараған түбегінің жағалауынан ғалымдар 426 өлі итбалықты тапты. «Гидробиология және экология институтының» ғылыми қызметкері Әсел Баймұқанова Каспий теңізіндегі өлген итбалықтарды зерттеудің алдын ала нәтижелері туралы хабарлады.