2020 жылдың қараша айында сол кездегі ҚР Премьер-Министрі Асқар Мамин жер заңнамасын жетілдіру жоспарларымен бөлісіп, Ауыл шаруашылығы министрлігі, Әділет министрлігі және ЦРИАМ "Бірыңғай мемлекеттік жылжымайтын мүлік кадастры" (БМЖМК) ақпараттық жүйесін құру бойынша жұмыс жүргізіп жатқанын мәлімдеді. Осы жобаның орындаушысы "Азаматтарға арналған үкімет" Мемлекеттік корпорациясы КЕАҚ болды.
БМЖМК картографиялық ақпарат пен кеңістіктік деректерді жүргізуді және басқаруды, оның ішінде жер учаскелерінің, ғимараттардың, құрылыстар мен имараттардың, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлердің орналасуы бойынша ғарыштық мониторинг деректерін ұсынуды көздейді деп жоспарланған болатын, оған "Қазақстан Ғарыш Сапары" ҰК АҚ жауапты болды.
Сонымен қатар, БМЖМК жүйесі мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерінде деректерді пайдалану мүмкіндігін, құқық белгілейтін құжаттарды, жылжымайтын мүлікке арналған жобалық және техникалық құжаттарды электронды түрде жүргізу мен басқаруды, сондай-ақ жылжымайтын мүлікпен операциялар мен мәмілелердің ашықтығын қамтамасыз етеді деп уәде етілді.
Сол кезде Заңның тиісті жобасы әзірленіп, мақұлдау үшін Президент Әкімшілігіне жіберілгені хабарланды. 2023 жылдың сәуірінде Президент Қасым-Жомарт Тоқаев заңға қол қойды, оған сәйкес Қазақстандағы жер учаскелері электронды форматта берілетін болады. Осы сәттен бастап қазақстандықтарда жылжымайтын мүлікпен мәмілелер бойынша үнемі қиындықтар басталды.
Бастапқыда сәуірден мамырға дейін жылжымайтын мүлік желісі бойынша қызмет көрсетуге өтінімдер қабылдау уақытша тоқтатылатыны жаңа ақпараттық жүйеге көшуге байланысты хабарланды. Маусым айында жағдай қайталанды. Ал шілдеде "Атамекен" ҰКП жаңа жүйедегі ақауларға назар аударды: 1 шілдеден бастап кәсіпкерлер жерді электронды түрде алуға өтінім беру мүмкіндігіне ие болуы керек еді, алайда БМЖМК қызметі тиісті деңгейде жұмыс істемеді.
Сол кезде Ұлттық палата цифрлық порталдың уәде етілген қызметтерінің ешқайсысы жұмыс істемегенін, жер учаскелері туралы негізгі ақпарат қолжетімсіз болғанын, ал Қазақстан Ғарыш Сапары картасындағы спутниктік суреттердің өте төмен ажыратымдылығы болғанын атап өтті, осыған байланысты осы картада жер учаскесін ресімдеу немесе басқа қажетті мәліметтерді алу мүмкін емес.
Сонымен қатар, баламалы шешім ретінде қалалардың шекарасындағы жерді екі жолмен алуға болатыны хабарланды: электронды аукцион арқылы және тікелей әкімдік арқылы, алайда әкімдіктердің өздері осы жүйемен жұмыс істеуді түсінуге шамасы келмеді. Осының бәрінен басқа, бастапқыда сайт орыс тілінде жасалып, кейін қазақ тіліне аударылды. Бірақ порталдың мемлекеттік тілдегі нұсқасында грамматикалық қателер мен қателіктер өте көп болды.
Айта кету керек, жарты жыл ішінде БМЖМК жүйесіндегі жағдай өзгерген жоқ – көптеген функциялар әлі де қолжетімсіз, ал ҚҒС жасаған ғарыштық суреттер көңіл көншітпейді. Дегенмен, кеңістіктік деректер ұлттық операторының жұмыс сапасы туралы біз материалдар сериясында, ҚҒС-тың өз спутниктері бола тұра, неге шетелдік компаниялардан ғарыштық суреттерді сатып алатынына арналған мәселеде бірнеше рет жаздық.
Бұған дейін қолданыстағы Премьер-Министр Әлихан Смайылов БМЖМК цифрландыру процесін «тежейтін» қызметкерлерді жұмыстан шығаруға уәде бергені белгілі болды. Ол барлық кемшіліктерді қысқа мерзімде жою қажет екенін, 2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап мемлекет цифрлық форматта мемлекеттік қызметтерді сапалы көрсете алуы үшін атап өтті. Сонымен қатар, ЦРИАМ вице-министрі Әсет Тұрысов 1 желтоқсаннан бастап бәрі тұрақтанғанын және барлық қажетті жүйелер қалыпты режимде жұмыс істеп тұрғанын сендірді.
Осы уақытта, ФБРК редакциясы БМЖМК АЖ-ны әзірлеумен қандай компания айналысқанын және бұған қанша ақша бөлінгенін анықтауды ұйғарып, осыған байланысты органдарға тиісті сұрау жіберді.
БМЖМК АЖ ӘЗІРЛЕУІНІҢ АРТЫНДА КІМ ТҰР
"Азаматтарға арналған үкімет" Мемлекеттік корпорациясы КЕАҚ хабарлағандай, БМЖМК АЖ әзірлеушісі "Тамур" ЖШС больш табылады. Жүйеге қанша ақша бөлінгені туралы Мемлекеттік корпорация кішіпейілділікпен үндемей қалды, сондықтан біз өзіміз есептедік.
Мәселен, "Бірыңғай мемлекеттік жылжымайтын мүлік кадастрының ақпараттық жүйесін құру және енгізу" жобасының бірінші кезегін әзірлеуге арналған бастапқы келісімшарт 2018 жылдың қараша айында (Заңға қол қойылғанға дейін көп уақыт бұрын) жасалды. Келісімшарт сомасы 207 млн теңгені құрады.
Кейіннен, 2019 жылдың маусымында және 2020 жылдың қазан айында БМЖМК ақпараттық жүйесі жобасының екінші және үшінші кезегін әзірлеуге келісімшарттар жасалды. Келісімшарттар сомасы – тиісінше 357,4 млн теңге және 257,9 млн теңге.
2021 жылдың маусымында Мемлекеттік корпорация мен "Тамур" ЖШС арасында БМЖМК АЖ сүйемелдеу қызметтеріне келісімшарт жасалды. Мәміле сомасы 106,4 млн теңгені құрады. 2022 және 2023 жылдардың тамыз айларында ұқсас келісімшарттар 284,4 млн теңге және 531,9 млн теңге сомаларына жасалды.
Осылайша, 6 жыл ішінде мемлекет дұрыс жұмыс істемейтін БМЖМК жүйесіне 1,7 млрд теңгеден астам қаражат жұмсады. Оны жұмыс жағдайына келтіру үшін тағы қанша ақша қажет болатынын болжауға ғана болады.
Әзірлеуші компанияға келетін болсақ, "Тамур" ЖШС нарықта 20 жылдан астам уақыт тіркелген. Қызметінің негізгі түрі - бағдарламалық қамтамасыз етуді әзірлеу. Компанияның ең көрнекті құрылтайшысы - Қазақстандық IT компаниялар қауымдастығының Президенті, Маралды ауылының тумасы – Нұрлан Исин.
2023 жыл ішінде біз Маралдыдағы оқиғаларға арналған материалдар сериясын шығардық, онда журналист Денис Кривошеевтің пікірінше, наразылықтардың бастамашыларының бірі Нұрлан Исин болғанын атап өттік. Исиндер әулетінің қызметі туралы мәліметтерді мына жерден оқыңыз.
Нұрлан Исин көп жылдар бойы ҚР Қаржы министрлігінің құрылымдарында басшылық қызметтерде жұмыс істеді. Әр жылдары Республикалық бюджеттік банк Басқармасының төрағасы, ҚМ ЦИФС РМК бас директоры, "Ұлттық ақпараттық технологиялар" АҚ Басқармасының бірінші төрағасы болды.
Осының бәрінен басқа, Нұрлан Исин SWIFT жүйесін банктік жүйеге енгізуді жүзеге асырғанымен, с