Қазақстанның астанасы бүгін халықаралық назардың орталығына айналып, өңір мемлекеттерінің басшылары мен Қытай Халық Республикасының төрағасы Си Цзиньпиннің қатысуымен өтіп жатқан «Орталық Азия — Қытай» екінші саммитін қабылдап жатыр. Іс-шараның ауқымы мен оның геосаяси ландшафт үшін маңызы халықаралық қоғамдастықтың назарын аударып отыр, ол бұл кездесуді көпжақты ынтымақтастықтың батыстық форматтарына маңызды балама ретінде қарастырады.
Саммиттің күн тәртібі қамтиды мәселелердің кең ауқымын: өңірлік өзара іс-қимылды нығайтудан және саяси диалогты кеңейтуден бастап, сауда-экономикалық байланыстарды тереңдетуге және көлік-транзиттік интеграцияны дамытуға дейін. Талқылауларда энергетика, инновациялар және тұрақты даму мәселелері ерекше орын алады, бұл өңір үшін қазіргі заманғы сын-тегеуріндер мен мүмкіндіктерді көрсетеді.
Өңірдің қауіпсіздігі саммитке қатысушылардың басты басымдықтарының бірі болып қала береді. Трансұлттық қауіп-қатерлерге қарсы іс-қимыл бойынша бірлескен күш-жігерді үйлестіру өзгеріп жатқан жаһандық жағдайда барған сайын өзекті бола түсуде. Қытай тарапы өңір мемлекеттерінің аумақтық тұтастығы мен егемендігі қағидаттарына берілгендігін бірнеше рет растады, бұл сенімді серіктестік үшін негіз қалайды.
Айта кетерлігі, қазақстандық ресми тұлғалар қазіргі заманның көрнекті мемлекет қайраткері ретінде сипаттайтын ҚХР Төрағасы Си Цзиньпин Астанаға ресми сапармен келді. Оның басшылық еткен жылдары Қытай дамушы елден цифрландыру және жасанды интеллект саласында жетекші орындарды иеленетін технологиялық алыпқа айналды. ҚХР-дың кедейлікпен күрес және экономикалық дамудағы жетістіктері әлемнің көптеген елдері үшін үлгі болды.
Айта кету керек, Қытайдың халықаралық ынтымақтастыққа деген көзқарасы ірі экономикалық жобаларды талқылау кезінде саяси шарттардың болмауымен сипатталады. Қытай дипломатиясының бұл ерекшелігін өңірдегі серіктестер ерекше бағалайды, олар мұнан стратегиялық серіктестік рухындағы тең құқылы ынтымақтастықтың көрінісін көреді.
Елдеріміз арасындағы қарым-қатынастардың мәдени-гуманитарлық өлшемі ерекше назар аударуға тұрарлық, ол тұрақты өсуді көрсетіп отыр. Жастардың қытай тілін үйренуге және қытай университеттерінде білім алуға деген қызығушылығы үнемі артып келеді. Туристік алмасулар да қарқын алуда, ал екі елде де мәдениет күндерін өткізу туралы қол жеткізілген уағдаластықтар халықтар арасындағы өзара түсіністік үшін жаңа мүмкіндіктерге жол ашады.
Сапар аясында Қытайдың Қазақстанды дамыту үшін 200 млн юань көлемінде грант беруі жарияланды. Өз кезегінде, қазақстандық тарап Қытайдың батыс өңірлерінде осы бірегей көне жануардың популяциясын қалпына келтіру үшін ҚХР Үкіметіне мың жарым ақбөкенді беру туралы шешім қабылдады.
Саммит қорытындысы бойынша Астана декларациясына және Мәңгілік достық, тату көршілік және ынтымақтастық туралы шартқа қол қою жоспарлануда. Бұл құжаттар тараптардың өзара құрмет, сенім және ортақ жауапкершілік қағидаттарына негізделген жан-жақты серіктестікті одан әрі тереңдетуге деген ұмтылысын бекітуі тиіс.
Форматтың тарихы 2023 жылдың мамыр айында Қытайдың Сиань қаласында басталғанын атап өтейік, онда «Орталық Азия – Қытай» алғашқы саммиті өтті. Сонда Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев өз сөзінде Орталық Азия өңірі елдерінің Қытаймен болашақ өзара іс-қимылының негізгі бағыттарын белгілеп, бүгінде өзінің практикалық іске асуын тауып жатқан бірқатар бастамаларды ұсынды.
Астана саммитінің нәтижелері Орталық Азия мен Қытай арасындағы қарым-қатынастардың дамуындағы жаңа белес бола алады, жан-жақты ынтымақтастықтың барлық қатысушы елдердің халықтарына нақты пайда әкелетінін көрсетеді.