(14 қаңтар 2026 | Дереккөз: QAMS Қауымдастығының Telegram-арнасы)
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) жасанды интеллект Samruk-Kazyna Artificial Intelligence (SKAI) қатысуы «Самрук-Қазына» қорының директорлар кеңесінде заң талаптарына қайшы келетінін растады.
Осылайша, реттеуші алғаш рет 2025 жылғы қазанда қабылданған және бұрын инвесторлар мен нарық қатысушылары арасында сұрақтар туғызған үкімет шешіміне ресми құқықтық баға берді.
ДИРЕКТОРЛАР КЕҢЕСІНДЕ ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ҚАЛАЙ ПАЙДА БОЛДЫ
2025 жылғы қазанда «Самрук-Қазына» қоры Астанадағы Digital Bridge халықаралық форумында Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа Samruk-Kazyna Artificial Intelligence (SKAI) нейрожелісін таныстырды. Жоба өңірдегі дауыс беру құқығы бар цифрлық тәуелсіз директорлар кеңесі мүшесін тағайындаудың алғашқы мысалы ретінде ұсынылды.
Қорда SKAI ішкі және сыртқы нормативтік құжаттарды, 2008 жылдан бергі директорлар кеңесінің шешімдерін және басқа да мәліметтер жиынын талдайтынын хабарлады. Жүйе «Қазақтелеком» компаниясының Al Farabium суперкомпьютерінде жабық контурда жұмыс істейді және қазақстандық Alem LLM тілдік моделіне негізделген.
«Самрук-Қазынада» жасанды интеллектті енгізу корпоративтік басқарудың ашықтығы мен сапасын арттыруға бағытталғанын мәлімдеді.
ИНВЕСТОРЛАРДА НЕГЕ СҰРАҚТАР ТУЫНДАДЫ
SKAI-дің басқару органының мүшесі ретіндегі ерекше мәртебесі QAMS миноритарлық акционерлер қауымдастығының алаңдаушылығын тудырды. 2025 жылғы қарашада қауымдастық мемлекеттің ресми құқықтық ұстанымының жоқтығын мәлімдеп, тәуелсіз директордың шешімдері қор және оның портфельдік компаниялары үшін заңды салдары бар лауазымды тұлға екенін көрсетті.
QAMS пікірінше, азаматтық-құқықтық мәртебесі жоқ субъектінің қатысуы директорлар кеңесінің шешімдері мен оның қатысуымен қабылданған мәмілелердің кейін даулану қаупін тудырады.
Қауымдастықтың өтініші премьер-министр аппаратымен ұлттық экономика министрлігіне және ҚНРДА-ға жіберілді, алайда ведомстволардан жария түсініктемелер сол кезде берілмеді. Жалғыз түсініктемелер жалғыз акционер — Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешіміне сілтеме жасаған қордың басқарушы директорынан келді.
РЕТТЕУШІ НЕ ДЕДІ
QAMS-ке берген ресми жауабында ҚНРДА Қазақстан Республикасының «Акционерлік қоғамдар туралы» Заңының 54-бабының 1-тармағына сәйкес директорлар кеңесінің мүшесі тек жеке тұлға бола алатынын көрсетті. Норма императивті сипатқа ие және меншік нысаны мен мемлекеттік қатысу деңгейіне қарамастан, барлық акционерлік қоғамдарға қолданылады. «Самрук-Қазына» қоры үшін заңнамада ерекшеліктер қарастырылмаған.
Реттеуші сондай-ақ үкімет қаулысымен бекітілген «Самрук-Қазынаның» корпоративтік басқару кодексі заңға тәуелді акт болып табылатынын және заң талаптарын өзгерте алмайтынын атап өтті. Кодекстің қолданыстағы редакциясында директорлар кеңесінің құрамына жасанды интеллекттің қатысуына жол беретін ережелер жоқ.
Сонымен қатар, ҚНРДА тәуелсіз директор мәртебесі кәсіби пікірді, жеке және фидуциарлық жауапкершілікті, сондай-ақ тәуелсіздік және мүдделер қақтығысының болмауы критерийлеріне сәйкестікті көздейтінін — тек жеке тұлғаларға қатысты сипаттамалар екенін еске салды.
ЫҚТИМАЛ САЛДАРЫ
ҚНРДА жасанды интеллекттің құқықтық мәртебесін, оның басқару шешімдеріне қатысу дәрежесін және инвесторлар үшін ықтимал тәуекелдерді ашудың қажеттілігін көрсетті. QAMS санауынша, ақпараттың жеткіліксіз ашылуы инвесторлардың сеніміне нұқсан келтіреді және корпоративтік басқару сапасын бағалауға әсер етеді.
Қауымдастық қалыптасқан жағдай директорлар кеңесінің шешімдерінің даулану қаупін, корпоративтік басқару рәсімдерінің бұзылуын және халықаралық капитал нарықтарын қоса алғанда, қор мен оның еншілес компанияларының инвестициялық тартымдылығының төмендеуін тудыратынын көрсетеді.