Алматыдағы Әл-Фараби даңғылында үш адамның өмірін қиған қайғылы оқиға қаладағы жол қауіпсіздігінің жай-күйі туралы мәселені қайта көтерді. Жолдардағы өлім-жітімнің жалпы төмендеуіне қарамастан, апат жүйелік тәуекелдердің шешілмегенін көрсетті.
ЖАҒДАЙ ҚАЛАЙ ДАМЫДЫ
Естеріңізге сала кетейік, резонансты жол-көлік оқиғасы 2026 жылғы 21 наурызда Әл-Фараби даңғылында болды. Zeekr электромобилі қарсы жолаққа шығып, Mercedes пен соқтығысты. Салдарынан үш адам қаза тапты, оның ішінде екі әйел жолаушы.
Zeekr жүргізушісі аман қалды, ұсталып, қылмыстық іс бойынша өтіп жатыр. Тергеу нұсқасы бойынша, оған 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру қаупі төніп тұр. Полиция мәліметінше, ол мас күйінде болған, сондай-ақ жылдамдықты асыру нұсқасы қарастырылуда. Көшеде жарыс өткен болуы мүмкін деген ақпарат тексерілуде.
АЛМАТЫ ЖОЛДАРЫНДАҒЫ ӨЛІМ-ЖІТІМ СТАТИСТИКАСЫ
ҚР Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитетінің деректері бойынша, Алматыдағы ЖКО өлім-жітімі соңғы жылдары айтарлықтай төмендеді.
2025 жылы тарихи минимум тіркелді — 73 қаза тапқан. Салыстыру үшін, 2019 жылы бұл көрсеткіш 161 адамды құраған.
Алматыдағы төмендеу қарқыны республикалық көрсеткіштерден озып келеді: Қазақстан бойынша 100 мың тұрғынға шаққандағы өлім-жітім 17%-ға қысқарды, ал қалада төмендеу жылдамырақ жүруде.
ЖОЛ-КӨЛІК ОҚИҒАСЫ НЕЛІКТЕН РЕЗОНАНСТЫ БОЛДЫ
Бұл оқиға кеңінен қоғамдық резонанс тудырды, себебі ол жолдардағы өлім-жітімнің азаюы аясында болды. Бұл статистикалық жақсару мен нақты трагедияның ауыртпалығы арасындағы қарама-қайшылықты күшейтті.
2020 жылғы қаңтардан бастап Алматыда «Сергек» кешендерін, сондай-ақ интеллектуалды қиылыстар мен жылдамдық режимдерінің өзгерістерін қамтитын бұзушылықтарды тіркеу жүйелері енгізілді. Бұл шаралар өліммен аяқталатын апаттар санын азайтуға ықпал етті, алайда жүргізушілердің мінез-құлқы мен қалалық ортаның ерекшеліктеріне байланысты тәуекелдерді жоймайды.
ЖОЛ-КӨЛІК ОҚИҒАСЫ ҚАНДАЙ ЖҮЙЕЛІК ПРОБЛЕМАЛАРДЫ АШТЫ
Инфрақұрылым. Vision Zero жол қауіпсіздігі стандарттары бойынша, жылдамдық 50 км/сағ жоғары болғанда, қарсы ағындар физикалық кедергімен бөлінуі керек. Бұл жағдайда автомобиль қарсы жолаққа шыға алды, бұл жол ортасының осалдығын көрсетеді.
Көлік ерекшеліктері. Zeekr және LiXiang сияқты заманауи электромобильдер жоғары динамикаға және елеулі массаға (шамамен 3 тонна) ие. Бұзушылықтармен үйлескенде, бұл ЖКО салдарының ауырлығын арттырады.
Жазасыздық факторы. Куәгерлердің хабарлауынша, апаттың алдында жарыс болуы мүмкін. Сонымен қатар, камералар бұзушылықтарды тіркейді, бірақ оларды физикалық тұрғыда болдырмайды, бұл жолдарда қауіпті мінез-құлыққа орын қалдырады.
САРАПШЫНЫҢ ҰСТАНЫМЫ
Vision Zero Community қорының жетекшісі Ерқанат Заитов даңғылдың құрылымының өзі бастапқыда тәуекелдер тудырады деп есептейді:
«Әл-Фараби — бұл іс жүзінде қала ішіндегі жоғары жылдамдықты магистраль және мұнда негізгі қайшылық туындайды: жол тез жүруге «итермелейді», бірақ мұндай жүргізудің салдарына төтеп бере алмайды. Vision Zero логикасы бойынша, бұл ортаның қауіпті болып қала беретінін білдіреді».
МӘНМӘТІН ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ
Өлім-жітімнің төмендеуіне қарамастан, болған апат қол жеткізілген көрсеткіштер тәуекелдердің жойылғанын білдірмейтінін көрсетеді. Қалалық ортаны физикалық өзгертусіз технологиялық шешімдер тиімділігі жағынан шектеулі болып қалады.
Қоғамдық резонанс аясында полиция жол қауіпсіздігін бақылауды күшейтті, қызметтік тексерулер басталды. Бұл жағдай жүргізу мәдениетін, жазаның бұлтартпастығын және тергеулердің ашықтығын талқылауға себеп болды.