АҚШ әкімшілігі Дональд Трамптың басшылығымен Халықаралық даму агенттігінің (USAID) қызметін 90 күнге тоқтату туралы жариялады, бұл ұйым тарихындағы теңдессіз қадам болды. Шешім агенттіктің әлемнің 100-ден астам еліндегі жобаларына әсер етіп, жалпы бюджеті 50 млрд доллардан асатын бағдарламалардың тағдырын күмәнға қалдырады.
1961 жылдан бері өмір сүрген USAID өзін американдық «жұмсақ күштің» негізгі құралы ретінде танытып, демократияны дамыту, кедейлікпен күресу және азаматтық қоғамды қолдау саласындағы бағдарламаларды жүзеге асырды. Алайда соңғы жылдары агенттіктің қызметі жоғары лауазымды тұлғалар тарапынан да сынға жиі ұшырайтын болды.
USAID жұмысының қазіргі тоқтатылуы ауқымды ішкі тексеріспен қатар жүреді. Трамп әкімшілігінің мәлімдемесі бойынша, үш ай ішінде агенттіктің барлық бағдарламасына мұқият аудит жүргізіледі. Тексеруден кейін тек «американдық құндылықтарға» және АҚШ сыртқы саясатының мақсаттарына сәйкес келетін жобалар ғана қайта жандандырылады деп жоспарлануда.
USAID қызметін тоқтату туралы шешім ұйым ішіндегі маңызды кадрлық ауыстыруларға әкелді. Қауіпсіздік қызметінің басшылығын қоса алғанда, 60-тан астам қызметкер жұмыстан босатылды немесе жұмыстан шеттетілді.
«USAID-ті радикал-жындылар басқарады, біз оларды алып тастаймыз, содан кейін шешім қабылдаймыз», - деп Дональд Трамп жағдайға түсініктеме берді.
Агенттікке қатысты сын технологиялық сектордың ықпалды тұлғалары тарапынан да айтылды. Tesla және SpaceX компанияларының бас директоры Илон Маск мәлімдеме жасап, USAID-ті EcoHealth Alliance ұйымы арқылы биологиялық қару әзірлемелерін қаржыландырды деп айыптады. Оның айтуынша, агенттік Ухань зертханасындағы коронавирустарды зерттеуге 53 млн доллар бөлген. Наразылық ретінде Маск X әлеуметтік желісіндегі USAID аккаунтын жойды.
Агенттік қызметінің тоқтатылуы бүкіл әлем бойынша USAID арқылы қаржыландыру алатын көптеген ұйымдар үшін маңызды салдарға әкелуі мүмкін. Бұл әсіресе агенттік дәстүрлі түрде кең ауқымды бастамаларды қолдап келген дамушы елдердегі үкіметтік емес ұйымдарға, медиа-платформаларға және әртүрлі әлеуметтік жобаларға қатысты.
Трамп қол қойған құжат жаңа қаржыландыруды тоқтатуды ғана емес, сонымен қатар бөлінген қаражатты қатыруды да көздейді. Сонымен бірге кейбір бағдарламаларға, атап айтқанда, Израиль мен Мысыр үшін әскери қаржыландыруға ерекше жағдайлар жасалған.
USAID айналасындағы қазіргі жағдай АҚШ-тың халықаралық көмек пен дамуға деген көзқарасындағы тереңірек өзгерістерді көрсетеді. Бұл әлемдегі американдық ықпал механизмдерінің елеулі өзгеруіне және осындай агенттіктердің сыртқы саяси мақсаттарды жүзеге асырудағы рөлін қайта қарауға әкелуі мүмкін.
USAID қызметінің тоқтатылуы жағдайында грант алушы көптеген ұйымдар балама қаржыландыру көздерін іздеуге немесе өз қызметінің ауқымын едәуір қысқартуға мәжбүр болады. Бұл агенттік дәстүрлі түрде әртүрлі бастамаларды қолдауда маңызды рөл атқарған елдердегі азаматтық қоғам жұмысында елеулі өзгерістерге әкелуі мүмкін.