18 мамыр 2026 жыл ҚР Конституциялық Соты №79-НП нормативтік қаулысын қабылдады, ол Қазақстанның шетелге тұрақты тұруға кеткен азаматтарының зейнетақымен қамсыздандырылуына қатысты. Сот елден тыс жерде тұрудың өзі Қазақстан азаматтарына зейнетақы төлемдерін тағайындаудан бас тартуға немесе оларды тоқтатуға негіз бола алмайтынын көрсетті.
МӘСЕЛЕНІҢ ТУЫНДАУ СЕБЕБІ
Бас прокуратураның мәліметінше, қаулының қабылдануына сот дауын қарау себеп болды, оның шеңберінде азаматтың елден тыс жерде тұрақты тұруына байланысты мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін және жасына байланысты зейнетақы төлемдерін тағайындаудан бас тартуға не болмаса тоқтатуға жол беретін заңнама ережелерінің Конституцияға сәйкестігі туралы мәселе туындады.
Сот мұндай нормалар азаматтардың жасы бойынша әлеуметтік қамсыздандыруға конституциялық құқығын іске асыруды шектеуі және тұрғылықты жеріне байланысты құқықтар көлемінде айырмашылыққа әкелуі мүмкін екенін атап өтті.
КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ СОТ ҚАНДАЙ ҰСТАНЫМ ҰСТАНДЫ
Конституциялық бақылау органы зейнетақымен қамсыздандырылу құқығы Конституциямен кепілдендірілгенін және азаматтың шетелде тұруы ғана себебінен шектеле алмайтынын көрсетті.
Конституциялық Сот басқа елдерге тұрақты тұруға кеткен Қазақстан азаматтары азаматтығын, ал онымен бірге конституциялық құқықтар мен кепілдіктерді сақтайтынын атап өтті. Соттың пікірінше, зейнетақымен қамсыздандырылу ең алдымен зейнет жасына жетумен және заңда көзделген шарттардың орындалуымен байланысты, тұрғылықты жерімен емес.
ТҮСІНДІРМЕ КІМДЕРГЕ ҚАТЫСТЫ
Сот мемлекеттік базалық зейнетақы төлемін және жасына байланысты зейнетақы төлемін тағайындау және алу кезінде Қазақстан Республикасының азаматтарына, егер заңда белгіленген өзге де шарттар сақталса, Қазақстан аумағында тұрақты тұру талабы қолданылмайды деген қорытындыға келді.
Бір мезгілде, елден тыс жерге тұрақты тұруға кету Қазақстанда тұрақты тұру шарты міндетті болып табылатын адамдар үшін зейнетақы төлемдерінің тоқтатылуына әкеп соғуы мүмкін екендігі түсіндірілді. Материалдарда мұндай санаттарға, егер Қазақстан Республикасының заңдарымен және халықаралық шарттармен өзге тәртіп көзделмесе, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар жататыны көрсетілген.
ҚАНДАЙ ШЕШІМ ҚАБЫЛДАНДЫ
Қарау қорытындысы бойынша дауланған нормалар өздерінің конституциялық-құқықтық түсіндірілуінде Конституцияға сәйкес деп танылды.
Қабылданған нормативтік қаулы азаматтардың әлеуметтік құқықтарын қорғауға, әділеттілікті қамтамасыз етуге және елден тыс жерде тұратын қазақстандықтардың конституциялық құқықтарын шектеуге жол бермеуге бағытталған.