Ақтөбе тұрғындары Тұрақтандыру қоры бағдарламаларын миллиардтаған қаржыландыру аясында әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының тапшылығына тап болып отыр.
2023 жылғы «Ақтөбе» Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы (ӘКК) қаржылық есептілігінің аудиторлық қорытындысына сәйкес, ұйым әртүрлі қолдау бағдарламаларына, оның ішінде өңірлік Тұрақтандыру қорын қалыптастыруға 2,6 млрд-қа жуық қаржыны қоса алғанда, 20,6 млрд теңгеден астам қаражат алған, сонымен қатар ұйымда мүліктің елеулі жетіспеушіліктері анықталған.
МӘСЕЛЕНІҢ АУҚЫМЫ
Бұған дейін ФБРК редакциясы хабарлағандай, Ақтөбе тұрғындары негізгі азық-түлік өнімдерін: сиыр етін, тауық жұмыртқасын, құс етін және күнбағыс майын сатып ала алмайды, бұл өнімдер сөрелерде бірнеше ай бойы жоқ. Қант, ұн және макарон өнімдері соңғы рет желтоқсан айында сатылымға шыққан.
Жағдайдың парадоксы – Тұрақтандыру қоры арқылы бағаны тұрақтандыру тетігі бар, бірақ ол тиімсіз жұмыс істейді. Тұрақтандыру қоры – бағаның күрт өсуін тежеу үшін азық-түлікті баға төмен кезеңде сатып алу және кейіннен өткізу мақсатында құрылған мемлекеттік реттеу құралы.
ТҰРАҚТАНДЫРУ ҚОРЫН ҚАРЖЫЛАНДЫРУ
«Ақтөбе» ӘКК-нің 2023 жылғы қаржылық есептілігін талдау азық-түлік нарығын қолдау бағдарламаларына бөлінген мемлекеттік қаржыландырудың елеулі көлемін көрсетеді:
- «Ақтөбе» ӘКК Ақтөбе облысының қаржы басқармасы және кәсіпкерлік басқармасымен әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына (ӘМАТ) бағаны тұрақтандыру үшін 260 млн теңге сомасына несиелік келісім жасасқан.
- Ақтөбе облысының Ауыл шаруашылығы басқармасы «Өңірлік азық-түлік тауарларының тұрақтандыру қорларын қалыптастыру» бағдарламасын іске асыру үшін 805,4 млн теңге бөлген.
- «Ақтөбе» ӘКК мен ауыл шаруашылығы басқармасы арасында тұрақтандыру қорларының бағдарламасын іске асыру үшін 1,5 млрд теңге сомасына келісім жасалған.
Тұрақтандыру қорына арналған қаражаттан басқа, «Ақтөбе» ӘКК «Ауыл Аманаты» микрокредиттеу бағдарламасына 16 млрд теңге және жаңа сүт-тауар фермаларын құру немесе қолданыстағыларын кеңейту үшін 2 млрд теңге алған.
РЕСУРСТАРДЫ БАСҚАРУДАҒЫ МӘСЕЛЕЛЕР
«BR-Audit» ЖШС аудиторлық қорытындысы «Ақтөбе» ӘКК-нің ішкі бақылау жүйесінде елеулі кемшіліктерді анықтады. 2023 жылғы қарашада жүргізілген түгендеу нәтижелері бойынша 20,7 млн теңге сомасына негізгі құралдардың 474 бірлігінің жетіспеушілігі анықталған.
Аудитор Тұрақтандыру қорының қаражатын немесе ауыл шаруашылығы басқармасының транштарын пайдалануда нақты бұзушылықтарды көрсетпегенімен, активтерді есепке алу мен бақылаудағы анықталған кемшіліктер мемлекеттік қаражатты басқарудың тиімділігіне қатысты негізделген сұрақтар тудырады.
ҚҰРЫЛЫМДЫҚ МӘСЕЛЕЛЕР
Біз бұрын атап өткендей, «Ақтөбе» ӘКК бірнеше ай бойы жеткізілген өнімдердің ақысын төлемейді. Сонымен қатар, ӘКК арқылы жеткізілетін тауарлар өңір нарығының шамамен 2% ғана құрайды – бұл баға белгілеуге әсер ету үшін тым аз үлес.
Мәселені осы тауарлардың сапасының төмендігі және жеткізушілерге қойылатын күрделі бюрократиялық талаптар, оның ішінде несие алу кезінде кепіл мүлкін немесе банктік кепілдікті ұсыну қажеттілігі ушықтырады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Тұрақтандыру қорын елеулі қаржыландыру аясында Ақтөбедегі азық-түлік тапшылығы жағдайы қолданыстағы тетіктерді қайта қарауды талап ететіні анық.
ӘКК-дегі бақылау кемшіліктері, жеткізушілерге ақы төлеу проблемалары және Тұрақтандыру қоры қамтитын нарықтың аз үлесі мемлекеттік қаражатты пайдалану тиімділігін арттыру қажеттілігін көрсетеді.
Өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін тек қаржылық құю ғана емес, сонымен қатар Тұрақтандыру қорының жұмысын жетілдіру, жеткізушілермен өзара іс-қимылды жеңілдету және басқарудағы ашықтықты күшейту қажет болуы ықтимал.