ФБРК редакциясы Қазақстан өңірлеріндегі 2024 жылғы ірі мемлекеттік сатып алуларды талдауға арналған материалдар сериясын жалғастырады.
Бұл жолы Ақтөбе облысы назарға ілінді, мұнда ең қымбат келісімшарттар әлеуметтік тұрғын үй, спорт, энергетика және санитарлық-эпидемиологиялық бақылау салаларында жасалды. Олардың әрқайсысын егжей-тегжейлі қарастырайық.
ӘЛЕУМЕТТІК ТҰРҒЫН ҮЙ: 6,6 МЛРД ТЕҢГЕЛІК РЕКОРД
Жылдағы ең ірі шығыс Ақтөбе қаласының құрылыс бөлімі жалпы құны 6,6 млрд теңгеден астам әлеуметтік тұрғын үй сатып алу болды. Барлық келісімшарттар екі жеке кәсіпкермен: Бауыржан Динтаев (3,4 млрд теңге) және Нұржан Ситдиков (3,2 млрд теңге) жасалғаны назар аудартады.
Барлығы шаршы метріне 285 мың теңгеден біртұтас бағамен 240-тан астам пәтер сатып алынды. Ең ірі мәміле 78 пәтерге 1,14 млрд теңге болды. Барлық келісімшарттардың бірдей шарттары ерекше алаңдатады: ондаған дайын, таза әрлеуі бар пәтерлерді жеткізудің 16 күнтізбелік күндей шынайы емес қысқа мерзімдері, екі жастан аспаған жаңа ғимараттарға қойылатын қатаң талаптар және екі жылдық кепілдік.
Мұндай сатып алу көлемдерінің құрылыс компанияларына емес, жеке тұлғалардан, асыра бағаланған бағамен шоғырлануы, бақылаушы органдардың мұқият назарын талап етеді. Ақтөбедегі тұрғын үйдің орташа нарықтық құны шаршы метріне шамамен 280-290 мың теңгені құраған кезде, артық төлем небәрі 1-2% құрайды, бұл сатып алынатын тұрғын үйдің нақты нарықтық құнын көрсетуі мүмкін.
ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ КЕЛІСІМШАРТТАР: 5 МЛРД ТЕҢГЕДЕН АСТАМ
Өткен жылы Ақтөбе қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімі «Ақтөбеэнергоснаб» ЖШС-мен көше жарығын электрмен жабдықтауға жалпы құны 3,1 млрд теңгеден астам бірқатар келісімшарттар жасасты. Ең ірі келісімшарт бастапқыда 1,6 млрд теңгені құрады, бірақ жыл ішінде төрт қосымша келісіммен 2,83 млрд теңгеге дейін түзетілді – өсім 77%.
Мұндай елеулі өзгерістер энергия тұтынуды жоспарлаудағы күрделі кемшіліктерді көрсетеді. 343 млн теңгеге жасалған жеке келісімшарт 48,87 теңге тарифі бойынша 7 млн кВт/сағ тұтынуды көздейді.
Сонымен қатар, «Aqtobe su-energy group» АҚ сол жеткізушімен электр энергиясын жеткізуге 2 млрд теңгеден астам сомаға келісімшарт жасасты. Алайда бір жылдан кейін алаңдатарлық көрініс анықталады: мемлекеттік сатып алу жүйесінің деректері бойынша, келісімшарттың мәртебесі «ішінара орындалған» болғанымен, төлемдер мүлдем жоқ.
Электр энергиясын жеткізудің төленбеуі энергиямен жабдықтаушы компания үшін елеулі тәуекелдер туғызады және өңірдің энергетикалық тұрақтылығына кері әсер етуі мүмкін.
ФУТБОЛДЫҚ АМБИЦИЯЛАР: 3,55 МЛРД ТЕҢГЕ
Ақтөбе облысы дене шынықтыру және спорт басқармасы 2024 жылғы қаңтарда «Ақтөбе» облыстық футбол клубы» АҚ-мен жалпы сомасы 3,55 млрд теңгеге үш ірі келісімшарт жасасты.
Ең ірі мәміле команданың негізгі және жас құрамын дайындауға 3,15 млрд теңге болды. Бастапқыда 2,8 млрд теңге жұмсау жоспарланған, бірақ қосымша келісім арқылы сома 350 млн теңгеге ұлғайтылды. Келісімшарт аптасына алты рет күніне алты сағаттан жаттығуларды, медициналық тексерулерді және барлық ресми турнирлерге қатысуды көздейді.
Сонымен қатар, 300 млн теңге Ақтөбеде және облыстың аудандық орталықтарында 6 бен 18 жас аралығындағы 300-ден астам жас спортшыны қамтитын балалар-жасөспірімдер футболына бөлінді. Әйелдер командасы республикалық жарыстарға дайындалуға және қатысуға 100 млн теңге алды.
Барлық келісімшарттар «бір көзден» конкурссыз жасалды – билік мұны өңірде осындай қызметтердің басқа жеткізушілерінің жоқтығымен негіздеді.
Айта кету керек, инвестициялар айтарлықтай нәтиже берді: «Ақтөбе» негізгі командасы Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері атанды және көптеген жылдардағы алғаш рет Ел Кубогын жеңіп алып, финалда «Атырауды» 2:1 есебімен ұтты. Әйелдер командасы да ұлттық біріншілікте екінші орынды иеленіп, тарихи жетістікке жетті. Жас футболшылар халықаралық турнирлерге қатысып, құнды тәжірибе алды.
САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ БАҚЫЛАУ: 1,2 МЛРД ТЕҢГЕ
Ақтөбе облысы санитарлық-эпидемиологиялық бақылау департаменті «Ұлттық сараптама орталығы» РМК-мен жалпы сомасы 1,2 млрд теңгеден астам екі ауқымды келісімшарт жасасты.
Құны 755 млн теңге бірінші келісімшарт санитарлық-эпидемиологиялық қызметтер кешенін қамтиды: табиғи инфекция ошақтарында дезинсекция, ерекше қауіпті аурулары бар аумақтарда дератизация, инфекция ошақтарында қорытынды дезинфекция және зертханалық зерттеулердің кең спектрі. Келісімшарттың бастапқы сомасы 1,07 млрд теңге болғанымен, қосымша келісім арқылы 316 млн теңгеге төмендетілді.
461 млн теңгеге екінші келісімшарт микробиологиялық, вирусологиялық, токсикологиялық және радиологиялық талдауларды қоса алғанда, зертханалық зерттеулерге баса назар аудара отырып, ұқсас қызметтерді көздейді.
Екі келісімшарт та «бір көзден» әдісімен жасалған, бұл қызметтің ерекшелігімен және санитарлық-эпидемиологиялық бақылау саласындағы лицензиялау талаптарымен түсіндіріледі.
ФБРК-нің қосымша тергеуі 2025 жылы Ақтөбеде қалалық көгалдандыруды дезинсекциялау кезінде неоникотиноидтар тобының жүйелі инсектициді имидаклоприд қолданылатынын көрсетті.
Бұл препарат тозаңдандырушы жәндіктерге зиянды әсеріне байланысты Еуропалық Одақ елдерінде тыйым салынған . Қазақстанда оған рұқсат етілген, бірақ негізінен ауыл шаруашылығы дақылдарына арналған, бұл оны қалалық ортада қолданудың орындылығына күмән тудырады. Бұл ретте 2024 жылғы мемлекеттік сатып алулар аясында қолданылған препараттар 2025 жылы қолданылғандардан ерекшеленуі мүмкін екенін атап өтеміз.
ҚОРЫТЫНДЫЛАР
Ақтөбе облысының ірі мемлекеттік сатып алуларын талдау өңірдегі мемлекеттік сатып алу саласындағы бірнеше жүйелі мәселелерді анықтайды.
Ең күрделі сұрақтар екі жеке кәсіпкерден 6,6 млрд теңгеге әлеуметтік тұрғын үй сатып алудың шоғырлануынан туындайды. Келісімшарттардың бірдей шарттары, бірыңғай бағалар және дайын тұрғын үйді жеткізудің шынайы емес қысқа мерзімдері ықтимал алдын ала келісімді көрсетеді. Бұл ретте жеткізушілер арасында бәсекелестіктің болмауы бюджетті неғұрлым қолайлы жағдайлар алу мүмкіндігінен айырады.
Жоспарлау мәселелері энергетика сала