Қазақстанда 2024 жылғы қазан айында Талғарда болған 16 жастағы Шерзат Полатты өлтіру ісі бойынша резонанстық процесс жалғасуда. Сот процесінің объективтілігі әділ сот төрелігінің іргелі қағидаты болып қала береді, әсіресе кең қоғамдық қызығушылық тудыратын істерде. Осыған орай прокуратура ардагері Хатиша Жұмағұлова БАҚ-қа сот талқылауының барысы туралы өз көзқарасын айтты.
«Прокуратура органдарында ондаған жылдар бойы жұмыс істеген адам ретінде айта аламын, сот процесінің объективтілігін қамтамасыз ету – әділ сот төрелігінің негізгі қағидаттарының бірі. Судьялар дәлелдемелерге сүйене отырып шешім қабылдайды. Кінәсіздік презумпциясы, процестік кепілдіктер, сот бақылауы бар», — деп атап өтті сарапшы Tengrinews.kz-ке берген сұхбатында.
Жұмағұлованың айтуынша, іс төңірегіндегі шу – сот-тергеу жүйесі үшін сынақ. Процеске қатысушылардың барлығы заңды басшылыққа алуы және сыртқы қысымға бой алдырмауы маңызды.
«Қоғамдық назар эмоционалдық аяны күшейтуі мүмкін. Бірақ судьялар мен тергеушілер мұндай істерде рәсімді әсіресе қатаң сақтайды. Бізде сот жүйесі заңдылық, тәуелсіздік және тараптардың бәсекелестігі қағидаттарына негізделген. Судьялардың тәуелсіздігі Конституцияда кепілдендірілген», — деп атап көрсетті ол.
Шабуылға қатысушылардың әртүрлі айыпталуы туралы мәселені түсіндіре келе, сарапшы былай деді:
«Топтық зорлық-зомбылық істерінде ең бастысы – кімнің өлімге әкелетін жарақаттар келтіргенін және қандай ниетпен келтіргенін анықтау. Негізгі сәт – ниеттің болуы. Егер адам жанжалға қатысса да, бұл оның өлтіру ниетімен бөліскенін білдірмейді».
Әрбір қатысушы өз кінәсі шегінде жауапкершілік көтереді және оның әрекеттері денсаулыққа зиян келтіруден бастап бұзақылыққа дейінгі әртүрлі баптар бойынша саралануы мүмкін.
Куәгер-қыздардың мәртебесі туралы Жұмағұлова былай деді:
«Қатысу дәрежесі барлық дәлелдемелер негізінде анықталады. Олардың белсенді қатысқаны, жоспарлар туралы білгені, жасыруға көмектескені маңызды».
Оның айтуынша, сот барысында барлық мән-жайлар мен әрқайсысының кінәлілік дәрежесі зерттеледі. Егер сот жекелеген адамдардың әрекеттерінен құқық бұзушылық құрамын көрсе, ол қылмыстық іс қозғау туралы қаулы шығаруға құқылы.
Блогерлердің сот процесіне әсеріне тоқталған сарапшы былай деп атап өтті:
«Цифрлық дәуірде әлеуметтік желілер арқылы қоғамдық пікірдің ықпалы артты, бірақ сотқа қысым жасау әрекеттеріне жол берілмейді. Блогерлер «екінші тергеу немесе сот» болмауы керек. Блогер дәлелдемесіз айыптаулар жариялағанда, бұл әділ сот төрелігіне кедергі келтіреді. Қылмыстық іс – ток-шоу емес».
Прокуратура ардагері қорытынды жасауға асықпауға шақырды:
«Ең бастысы – дауысқа толы тақырыптар емес, дәлелдемелер. Заң – бұл әділеттілік құралы».
Хатиша Жұмағұлова прокуратурада 1989 жылдан бастап жұмыс істеген, заңдылықты қадағалау басқармасының бастығы қызметтерін атқарған және екі ауданның прокуроры болған. Зейнеткерлікке 2023 жылы Бас прокурордың аға көмекшісі қызметінен шыққан. Прокуратура органдарындағы еңбек өтілі – 34 жыл.