Экономикалық тұрақсыздық дәуірінде өңірлік даму институттарының қызметі ерекше қызығушылық тудырады. ФБРК редакциясы Қазақстанның әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорацияларының қаржылық есептілігін талдауға арналған жарияланымдар сериясын ашады.
Бірінші материалда біз «Тобыл» Әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясының (ӘКК) – Қостанай облысының өңірлік даму институтының соңғы жарияланған (2023 жылғы) қаржылық есептілігін қарастырамыз.
2023 жылы «Тобыл» ӘКК активтері қызықты парадоксты көрсетті: кірістің екі есеге жуық төмендеуі кезінде корпорация таза пайданы 37%-ға арттырып, активтерді 2,1 есеге ұлғайта алды.
Мүмкін, бұл сандардың артында өңірлік даму институтының бизнес-моделін стратегиялық трансформациялау тұрған шығар?
Сонымен қатар, операциялық көрсеткіштердің төмендеуі – шарттар бойынша кіріс 1,47 млрд теңгеден 822,8 млн теңгеге дейін төмендеді – кезінде корпорация капиталданудың өсуін көрсетті.
Жарғылық капитал екі есеге жуық өсіп, 62 млрд теңгеге жетті, ал жалпы активтер 88 млрд теңгеден асты.
Ақша қаражатының құрылымы ерекше назар аудартты: 14,5 млрд теңгенің ішінен 3 млрд-қа жуығы мерзімді депозиттерге орналастырылған. Бұл ретте, депозиттік шоттарда айтарлықтай қаражат болғанына қарамастан, ӘКК жыл сайын әкімдіктен қаржыландыруды сұрайтыны парадоксалды.
Корпорация қызметінің әлеуметтік құрамдас бөлігі де назар аударарлық. «Тобыл» ӘКК ауыл тұрғындарын микрокредиттеуге бағытталған «Ауыл аманаты» бағдарламасына 16,6 млрд теңге міндеттемелермен белсенді қатысты.
Оның үстіне, корпорация қайырымдылыққа 55 млн теңге бөлді, бұл коммерциялық тиімділік пен әлеуметтік жауапкершілік арасындағы тепе-теңдікті көрсететін сияқты.
ӘКК қызметінің маңызды аспектісі өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге арналған Тұрақтандыру қорын ұстау болып табылады. 2023 жылы Тұрақтандыру қорының қызметі шығынды болды: 759,6 млн теңге кіріс кезінде шығыстар 883,3 млн теңгені құрап, 123,7 млн теңге шығынға әкелді.
ӘКК-нің кепілдік қызметі ерекше назар аударуға тұрарлық. Корпорация әртүрлі несиелік міндеттемелер бойынша, оның ішінде China Vehicles Import and Export Corporation және «Қазақстан Даму Банкі» АҚ -мен келісімшарттар бойынша кепілгер болды, бұл оның сыртқы инвестицияларды тартудағы және өңірлік бизнесті дамытудағы рөлін көрсетеді.
Сонымен бірге, мұндай даму моделінің тұрақтылығы туралы сұрақ туындайды. Активтер мен меншікті капиталдың өсуі болашақ өсу үшін негіз жасайды, алайда операциялық кірістің төмендеуі басқару тәсілдерін қайта қарау қажеттігін білдіруі мүмкін.
Персоналға арналған шығыстардың құрылымы да назар аударарлық. Аналитикалық анықтамаға сәйкес, 2024 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша «Тобыл» ӘКК-де 47 адам жұмыс істеген. Жылдық еңбекақы қоры 481,8 млн теңгені құраған кезде орташа айлық жалақы 854 мың теңгені құрады.
Әрине, бұл есептеу орташаланған, алайда ел бойынша орташа жалақыны есептеу үшін осындай тәсіл қолданылады ғой.
Бұл ретте еңбекақы төлеуге арналған барлық шығыстардың 81% (391,7 млн теңге) компания жұмысының нәтижелері бойынша сыйлықақыларды қоса алғанда, басшылық персоналдың сыйақысына тиесілі болды.
Бір акцияға шаққандағы пайданың 5,28 теңгеден 6,59 теңгеге дейін өсуі капиталдың тиімді пайдаланылғанын көрсетеді. Бұл ретте төленген дивидендтер сомасының – бар болғаны 9,5 млн теңге – болуы корпорацияны дамытуға пайданы қайта инвестициялау стратегиясын көрсетеді.
Тұтастай алғанда, «Тобыл» ӘКК-нің 2023 жылғы қаржылық есептілігі стратегиялық трансформация процесіндегі ұйымды көрсетті. Операциялық көрсеткіштердің төмендеуі капиталданудың өсуімен және өңірлік экономиканы дамытудағы рөлінің күшеюімен өтелді.
Дегенмен, сұрақ ашық күйінде қалып отыр: «Тобыл» ӘКК 2024 жылғы есептілікте оң динамиканы сақтай алды ма және корпорация қандай қаржылық нәтижелер көрсетті?
Келесі жарияланымдарда біз басқа өңірлік даму институттарының тәжірибесін талдаймыз, бұл Қазақстан өңірлерін дамытудағы әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялардың рөлін бағалауға мүмкіндік береді.
Жалғасы бар…