Қарағанды құрылыс нарығы бетбұрыс кезеңін бастан кешіруде: тұрғындар мен құрылыс салушылар арасындағы қарама-қайшылық саланың жүйелі проблемаларын ашып көрсетеді. Көптеген сот талқылаулары, қала құрылысы нормаларын бұзу және қажетті құжаттарсыз жұмыс істеу — қаланың құрылыс компаниялары жіберетін бұзушылықтардың бір бөлігі ғана. Ең проблемалы құрылыс салушылардың қызметі туралы не белгілі екенін қарастырайық.
ЗАҢДАРДЫ АЙНАЛЫП ӨТЕТІН ҚҰРЫЛЫС БИЗНЕСІ
Қарағанды, Қазақстанның көптеген қалалары сияқты, құрылыс бумын бастан кешіруде. Алайда барлық компаниялар құқықтық аяда қызмет жүргізе бермейді. Нарықтың осындай ойыншыларының арасында «RGB Group» ЖШС және таратылған, бірақ іс жүзінде жұмысын жалғастырып жатқан «Тұрғын үй қоры» ЖШС ерекшеленеді.
Қарағанды құрылыс саласындағы негізгі проблемалар жиі қажетті құжаттарсыз нысаналы құрылыс салуды, қала құрылысы нормаларын бұзуды және үлескерлердің қаражатын заңсыз тартуды қамтиды. Сонымен қатар, мемлекеттік органдар тарапынан бақылау жақында ғана жеткілікті тиімді болмады.
«RGB GROUP» ЖШС: АЛДЫМЕН САЛУ, КЕЙІН РЕСІМДЕУ
Біз бұрын жазғанымыздай, Орбита-1 шағын ауданының тұрғындары «RGB Group» ЖШС-нің 15 қабатты тұрғын үй ғимаратын қолданыстағы ғимарат пен жол арасындағы тар кеңістікте тұрғызу жоспарына белсенді түрде қарсы шығуда. Жергілікті белсенділер өз пәтерлерінің көлеңкеленуі, инженерлік коммуникацияларға жүктеменің артуы және тұрақ орындарына қатысты проблемалар туралы алаңдаулы. Бұл оқиға — компанияның қызметі төңірегінде туындайтын жанжалдардың бір ғана мысалы.
2015 жылғы маусымда тіркелген «RGB Group» ЖШС салықтық тәуекелдің жоғары дәрежесіне ие. Өз қызметі кезеңінде компания 231,4 млн теңге салық төледі. 2021 жылғы наурыздан бастап құрылтайшысы — Нұрсұлтан Оспанов, ал басшысы — Думан Балабиев болып саналады.
Айта кету керек, Думан Балабиев 2022 жылғы қарашадан бастап көп пәтерлі және тұрғын үйлерді сатып алумен және сатумен айналысатын «Renaissance KRG» ЖШС басшысы да болып табылады.
Компанияның ұйымдық құрылымына басқа да негізгі қызметкерлер кіреді. Мәселен, ұйымның байланыс тұлғаларының бірі — Диана Магрубжанова, ол кейбір деректер бойынша бухгалтер лауазымында жұмыс істейді. Бір қызығы, дәл осы тұлға жоғарыда аталған «Renaissance KRG» компаниясының құрылтайшысы болып табылады, бұл компаниялар арасындағы мүдделердің қиылысуын көрсетеді.
Сондай-ақ «RGB Group» еншілес ұйымы — «RGB Service» ЖШС бар, ол сыйақы немесе шарттық негізде жылжымайтын мүлікті басқарумен айналысады. Бұл компанияның басшысы және тең құрылтайшысы — Ақылбек Досмағамбетов.
«RGB Group» ЖШС-нің сот тарихы құрылыс заңнамасының жүйелі бұзылуын көрсетеді:
- 2021 жылғы қарашада компания «Family Park» ТК құрылысын сәулет-құрылыс бақылау органдарын хабардар етпей бастағаны үшін 51 048 теңге мөлшерінде айыппұл алды;
- 2022 жылғы шілдеде — «Central Park» ТК құрылысын бекітілген жобалық құжаттамасыз жүргізгені үшін 612 600 теңге мөлшерінде айыппұл;
- 2023 жылғы мамырда — «Central Park» ТК құрылысы кезінде үлескерлердің ақшасын заңсыз тартқаны үшін 1 035 000 теңге айыппұл;
- 2023 жылғы желтоқсанда — «Central Avenue» ТК құрылысын хабардар етпей және бекітілген жобалық құжаттамасыз жүргізгені үшін 86 250 теңге және 483 000 теңге мөлшерінде айыппұлдар.
Айта кету керек, үлескерлердің ақшасын заңсыз тартқаны үшін айыппұл жағдайында компания бірнеше тұрғын үй кешенін бір уақытта белсенді салуға қарамастан, қиын материалдық жағдайды алға тартып, өндіріп алуды мерзіміне бөліп төлеуді сұраған.
Компания сондай-ақ Мұқанов көшесі, 49/2 мекенжайындағы жер учаскесіне қатысты «Айза» ЖШС -мен сот дауына тартылды. Сот түптеп келгенде даулы аумаққа «RGB Group» құқығын таныса да, сот талқылауының өзі қаладағы жер учаскелерімен жағдайдың екіұштылығын көрсетеді.
«ТҰРҒЫН ҮЙ ҚОРЫ» ЖШС: ТАРАТЫЛҒАННАН КЕЙІНГІ ҚЫЗМЕТ
«Тұрғын үй қоры» ЖШС-де одан да ерекше жағдай байқалады. 2017 жылғы қыркүйекте тіркелген компания 2023 жылғы қарашада ресми түрде таратылған болатын. Алайда, осыған қарамастан, ол «Орда», «Алаш», «Верона» ТК және т.б. сияқты Қарағандының әртүрлі тұрғын үй кешендеріндегі пәтерлерді белсенді жарнамалауды және сатуды жалғастыруда.
«Тұрғын үй қорының» үлестік құрылысқа рұқсаты жоқ екені және үлескерлердің қаражатын тұрғын үй-құрылыс кооперативтері (ТҚК) арқылы тартатыны белгілі. Мұндай жұмыс схемасы даулы жағдайлар туындаған кезде сатып алушылардың құқықтарын қорғауға қатысты белгілі бір сұрақтар туғызуы мүмкін.
Компанияның соңғы ресми басшылығы: құрылтайшысы — Данияр Кемелев, басшысы — Елжан Жұмаханов. Екі тұлға да құрылыс саласындағы және жылжымайтын мүлік саласындағы көптеген компаниялармен байланысты.
Данияр Кемелев, ашық дереккөздердің мәліметі бойынша, бірқатар компаниялардың, оның ішінде «Дом Карбышева» ЖШС (тұрғын үйлер салу), «КЭШ» ЖШС (көтерме сауда), «DOSTAR KRG» ЖШС (жылжымайтын мүлікпен операциялар), «PROF STROY LTD» ЖШС (көтерме сауда) және таратылған «Стройкомплюс» ЖШС басшысы болып табылады.
Елжан Жұмаханов та бірнеше компаниялардың басшысы ретінде көрсетілген: «СПЕКТР 2030» ЖШС (тұрғын жылжымайтын мүлікпен операциялар), «Қырман» фирмасы ЖШС (жылжымайтын мүлікті жалға беру және басқару) және «Женіс» ҚБ ЖШС (тұрғын үйлерді сатып алу және сату). Әртүрлі компаниялардағы мүдделердің мұндай қиылысуы құрылыс және сабақтас салаларда тармақталған корпоративтік құрылымның құрылғанын көрсетуі мүмкін.
«Тұрғын үй қорының» сот тарихы ерекше қызығушылық тудырады. 2021 жылғы наурызда компания В.Ф. Мелордоева ЖК -ден талап-арызға тап болды, ол қандай да бір орнатылған құрылысты бұзуды талап етті. Алайда істі мәні бойынша қарауға жетпеді — талап қою арызы талапкердің өзінің бастамасы бойынша қараусыз қалдырылып, іс бойынша іс жүргізу алдын ала сот отырысы сатысында тоқтатылды. Бұзылуға жататын құрылыстың мәліметтері сот құжаттарында нақтыланбаған.
2022 жылғы тамыздағы оқиға одан да айғақты болып табылады, ол кезде «Тұрғын үй қоры» өзі орындалмаған құрылыс-әрлеу жұмыстарына байланысты «Tastemir» ЖК -ге қарсы талапкер ретінде шықты. Іс материалдарына сәйкес, 2022 жылғы қаңтарда компаниялар арасында құны 4 985 000 теңге болатын қызмет көрсету шарты жасалған. «Тұрғын үй қоры» мердігерге жұмыстардың 2022 жылғы сәуірде аяқталуын күтіп, соманың 70% -ын (3,4 млн теңгеден астам) аударған. Алайда орындаушы мерзімге сыймады, ал бағалау іс жүзінде жұмыстар тек 1 994 000 теңгеге орындалғанын көрсетті.
Сот «Тұрғын үй қорының» пайдасына шешім қабылдап, мердігерден 1,5 млн теңге қарызды, 200 мың теңге тұрақсыздық айыбын (талапкер 2 миллионды талап еткені