Каспий теңізінің деңгейі соңғы 48 жылда ең төменгі мәнге жетті. 30 жыл ішінде теңіз 2,5 метрге тартылды, ал кейбір жағалау аудандарында су 1,5 метрден астам шегінді. Климаттық өзгерістер аясында мәселе каспий маңы елдері үшін тек экологиялық ғана емес, экономикалық маңызға да ие болып отыр.
КАСПИЙ ДЕҢГЕЙІ ҚАНШАЛЫҚТЫ ТӨМЕНДЕДІ
Әзірбайжанның Xəzər TV телеарнасы хабарлағанындай, тартылу ауқымы туралы Каспий теңізі географиясы институтының Каспий теңізі географиясы зертханасының меңгерушісі Сеид Сафаров айтты.
Оның айтуынша, соңғы 30 жылда теңіз деңгейі 2,5 метрге төмендеді. Жекелеген жағалау аудандарында су 1,5 метрден астам шегінді. Қазіргі көрсеткіш соңғы 48 жылдағы ең төменгі шама болды.
КАСПИЙ ТЕҢІЗІ НЕЛІКТЕН ТАРТЫЛЫП БАРАДЫ
Тартылудың негізгі себептерінің қатарында мамандар климаттың өзгеруі мен жаһандық жылынуды атайды.
Сонымен қатар мәселе жағалау сызығының өзгеруімен шектелмейді. Су айдынының қысқаруы табиғи экожүйелерге әсер етіп, жағалаудағы шаруашылық қызметке қосымша қиындықтар туғызады.
ТАРТЫЛУ КАСПИЙ МАҢЫ АЙМАҚТАРЫНА НЕМЕН ҚАУІП ТӨНДІРЕДІ
Мамандардың бағалауынша, су деңгейінің одан әрі төмендеуі экологиялық, экономикалық және әлеуметтік салдарға әкелуі мүмкін. Осал салалардың қатарында — кеме қатынасы, мұнай-газ өнеркәсібі, жағалау инфрақұрылымы және биоалуантүрлілік.
Әзірбайжанның жекелеген аудандарында одан әрі тартылу кезінде жағалау сызығы 12 км-ге шегінуі мүмкін. Бұл порт құрылыстарына, курорттар мен пансионаттарға ықтимал қауіп төндіреді.
КОНТЕКСТ ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ
Каспийдің тартылуы бірнеше жылдан бері талқыланып келеді. Мәселе экологиялық күн тәртібінің шеңберінен шығып, көлік инфрақұрылымына, мұнай-газ саласына және су ресурстарын басқаруға қатысты болды.
Қазақстанда теңіз деңгейінің төмендеуінің салдары порт қызметіне әсер етіп үлгерді. Атап айтқанда, 2026 жылғы мамырда қытайлық China Harbour Engineering Company (CHEC) компаниясы Ақтау портындағы дно тереңдету жұмыстарына 20,6 млрд теңге құнындағы келісімшартты алды. Олар кемелердің порт акваториясына жақындауын қамтамасыз ету үшін қажет.
Мәселе сондай-ақ ғылыми зерттеулер мен халықаралық бастамалардың тақырыбына айналды. 2026 жылғы ақпанда Қазақстан Үкіметі Каспий теңізінің қазақ ғылыми-зерттеу институтының ғылыми базасын дамытуға 1,1 млрд теңге бөлді. Қаражат, атап айтқанда, теңіз мониторингіне арналған жабдық сатып алуға және зертханаларды жарақтандыруға бағытталған.