Эстония тұрғындары қайтадан Украинамен байланысты деп болжанған алаяқтық колл-орталықтарынан телефон қоңырауларын ала бастады. Алты апталық үзілістен кейін операторлар бұрынғы жұмыс схемаларына оралды. Сонымен қатар эстон құқық қорғау органдары осындай кеңселерді тексеруге қатысты халықаралық сұраулар туралы ақпарат ұйымдастырушылардың өздеріне жетуі мүмкін деп жорамалдайды.
НЕ БЕЛГІЛІ
«Экономическая правда» басылымына берген сұхбатында Эстонияның алаяқтықтың алдын алу және оған қарсы күрес жөніндегі ұлттық орталығының басшысы Яагуп Тоомпуу телефон алаяқтығын тергеу кезіндегі халықаралық ынтымақтастық мәселелері туралы айтты.
«Біз колл-орталықтар бойынша сұраулар жіберген кезде, алаяқтар жергілікті полиция келгенге дейін бұл үй-жайлардан кетіп қалатын. Бұл жиі болып тұрды», — деді Тоомпуу.
Сонымен бірге ол бірлескен сәтті операциялар да болғанын нақтылады.
РЕЙДТЕР ТУРАЛЫ АҚПАРАТ ҰЙЫМДАСТЫРУШЫЛАРҒА ЖЕТУІ МҮМКІН БЕ ЕДІ
Ол украин құқық қорғау құрылымдарындағы ықтимал сыбайлас жемқорлық туралы бөлек айтты.
«Егер сотта қазір БАҚ-та айтылып жүрген украин прокурорлары сыбайлас жемқор болған деген ұстаным дәлелденсе, — Эстониядан ғана емес, басқа да елдерден алаяқтық орталықтарға қатысты сұраулардың қылмыскерлердің қолына түсу ықтималдығы жоғары», — деп атап өтті спикер.
Сонымен қатар Тоомпуу мұндай ақпараттың таралуына қатысты дәлелдері жоқ екенін ашық мәлімдеді.
Дәл осымен ол кейбір бірлескен операциялардың неліктен нәтиже бермеуі мүмкін екенін түсіндіреді: егер деп болжанған ұйымдастырушылар тексерулер туралы алдын ала біліп қойса, олар полиция келгенге дейін үй-жайлардан кетіп қалуы мүмкін еді.
АЛТЫ АПТАЛЫҚ ҮЗІЛІСТЕН КЕЙІН ҚОҢЫРАУЛАР ҚАЙТА БАСТАЛДЫ
2026 жылдың тамыз айының басында эстон құқық қорғау органдары алаяқтық телефон қоңырауларын тіркейтін болды. Алайда тыныштық уақытша болып шықты.
15–16 қыркүйекте Эстония тұрғындары қайтадан эстон тілінде қоңыраулар ала бастады. Құқық қорғау органдары оларды жоғары ықтималдықпен бұрынғы украин колл-орталықтарымен байланыстырды: операторлар сол бұрынғы аңыздар мен есімдерді пайдаланды.
Орыс тіліндегі қоңыраулар сәл кейінірек — қазан айының соңында қайта басталды. Сонымен қатар құқық қорғау органдары топтар Украина ішіндегі мекенжайларын ауыстырды ма, әлде қызметін елден тыс жерге көшірді ме, әзірге анықтап жатыр.
ЭСТОНИЯ ТҰРҒЫНДАРЫ ҚАНША ЖОҒАЛТТЫ
Тоомпуу сондай-ақ Украинамен байланысты колл-орталықтардың қызметінен келген қаржылық шығын туралы деректерді келтірді.
2024 жылы Эстония тұрғындары 15 млн €, ал 2025 жылы — 34 млн € жоғалтты. Осылайша, екі жыл ішінде жиынтық шығын 49 млн € жетті.
Орталық басшысының айтуынша, әуелде операторлар негізінен Эстонияның орыс тілді тұрғындарына бағытталған. Алайда 2024 жылдың соңынан бастап желілер эстон тілінде сөйлейтін операторларды тарта бастады.
КОНТЕКСТ
Украин колл-орталықтарының қызметі әртүрлі елдердің азаматтарына, соның ішінде Қазақстанға да әсер етті. 2026 жылдың наурызында қазақстандық құқық қорғау органдары Днепрде операция өткізіп, Қазақстан, Украина және ЕО елдерінің тұрғындарына қарсы жұмыс істеген үш колл-орталықты анықтады.
Кейінірек Одессада халықаралық операция өтті. 2026 жылдың маусымында құқық қорғау органдары тоғыз адамды ұстады. Іс материалдарында 120-дан астам зардап шегуші көрсетілген, ал мәлімделген шығын 85 млн теңгеден асқан.
Украинадағы жеке тергеу осындай құрылымдарға күш құрылымдары тарапынан ықтимал қамқорлыққа қатысты болды. 2026 жылдың қыркүйегінде Украинаның Ұлттық сыбайлас жемқорлыққа қарсы бюросы (НАБУ) мен Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі мамандандырылған прокуратура (САП) «Карфаген» операциясы туралы жариялады. Тергеу нұсқасы бойынша, деп болжанған қылмыстық ұйым құқық қорғау органдарының қудалауынан қорғау үшін заңсыз колл-орталықтардың өкілдерінен ақша алған.
Осы істе Қазақстанға қатысты эпизод та айтылды. Сотта САП өкілі Украина Бас прокуратурасы кеңсесінің бұрынғы қызметкері Сергей Кропива мен «Харьков» футбол клубының президенті Богдан Бойконың арасындағы 5 мамырдағы әңгіме туралы айтты. Айыптау нұсқасы бойынша, олар халықаралық құқықтық ынтымақтастық тетігін іске қосу үшін Қазақстанда өтініш бере алатын адамды іздестіруді талқылаған.
Фонд-бюро расследования коррупции