Өткен жылдың қазан айында бұрынғы индустрия және инфрақұрылымдық даму вице-министрі Тимур Тоқтабаев никель мен кобальттың мол қоры бар кен орнын заңсыз түрде бөлімдес тұлғаларға бергені үшін 7 жыл бас бостандығынан айырылды.
Дегенмен, қылмыстық іс бойынша үдеріс, айтылғанына қарамастан, мұндай схемалардың әсері салада әлі де байқалып, пайдалы қазбаларды өндіру және қайта өңдеу саласында жұмыс істейтін компанияларға кедергілер туғызуда.
Дәл осындай жағдайды жақында Orda.kz редакциясы жариялады.
2017 жылы «Solid Metals» ЖШС қалдықтарды кәдеге жарату және алтын өндіру мақсатында 420 мың тонна техногендік минералдық құрылымдарды (ТМҚ) сатып алды.
Сондай-ақ, компания Алматы облысы Сарқан ауданы әкімдігінен базаны, жабдықты, арнайы техниканы және ұялы байланысы бар вахталық кентті орналастыру үшін 10 жылға 5 гектар жер учаскесін жалға алды.
______________
Анықтама үшін: Техногендік минералдық құрылымдар (ТМҚ) учаскесі — бұл тау-кен өндіру сияқты өнеркәсіптік қызметтен кейін қалдықтар жиналған аумақ. Бұл қалдықтарда пайдалы ресурстарға айналдыруға және қайта өңдеуге болатын бағалы минералдар немесе металдар болуы мүмкін.
Жоба сәтті болады деп уәде берді: компания энергетика министрлігінің барлық қажетті рұқсат құжаттарын алдын ала алып, заманауи жабдықтар мен инновациялық технологияларға шамамен $5 млн инвестиция салды.
Алайда 2019 жылдың шілдесінде «Solid Metals» компаниясының учаскесіне индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінен (ИИДМ) алты жылға кен орнын барлауға лицензия алған «Aksenger LTD» ЖШС өкілдері келді.
«Aksenger LTD» компаниясына геологиялық зерттеулер үшін бөлінген учаскенің шекаралары «Solid Metals» ЖШС-не тиесілі ТМҚ аумағымен ішінара қиылысатыны атап өтіледі.
Көп ұзамай «Aksenger LTD» компаниясы Алматы облысының экономикалық тергеу департаментіне (ЭТД) және экология департаментіне жүгініп, «Solid Metals» компаниясын пайдалы қазбаларды заңсыз өндірді деп айыптады.
2019 жылы «жер қойнауын өз бетінше пайдалану фактісі бойынша» қозғалған қылмыстық іске байланысты ЭТД қызметкерлері Алматыдағы «Solid Metals» ЖШС кеңсесіне келіп, оны мөрлеп, ТМҚ сатып алуды және учаскені жалдауды растайтын құжаттарды алып кетті.
«Solid Metals» басшылары құжаттарды тек 2020 жылдың маусымында, компания экология департаменті бастаған бірнеше сот ісінде жеңіліп, кейін жалпы сомасы шамамен 1,4 млрд теңге айыппұл төлеген кезде ғана қайтара алды.
2021 жылдың желтоқсанында «Aksenger LTD» «Solid Metals» компаниясының учаскені жалдауын заңсыз деп тану туралы талап қойды. Алайда 2022 жылдың наурызында сот «Solid Metals» ЖШС-нің жағына шығып, қарсыластың талаптарын қабылдамады.
2023 жылдың сәуірінде «Solid Metals» сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметке бұрынғы индустрия вице-министрі Тимур Тоқтабаевқа қатысты қылмыстық іс қозғауды талап етіп жүгінді.
Компания өкілдерінің пікірінше, дәл сол кісі «Aksenger LTD» компаниясына лицензия беруге қатысты болуы мүмкін.
Алайда Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет бұрынғы вице-министрге қатысты жүргізіліп жатқан тергеуге сілтеме жасап, іс қозғаудан бас тартты.
2024 жылдың сәуірінде, Тоқтабаев мырза ұсталғаннан кейін, жағдай түбегейлі өзгерді: сот Сарқан ауданы әкімдігінің жер учаскесін алып қою туралы қаулысын күшін жойды, «Solid Metals» компаниясына цехы бар 5 гектар жерді қайтарды.
Дегенмен, жағдай әлі де шешімінен алыс.
kompra.kz сервисінің деректеріне сәйкес, бүгінгі күні «Solid Metals» ЖШС әрекетсіз деп танылып, тіркеу әрекеттеріне тыйым салынған, бұл негізінен созылмалы сот талқылауларының салдары болды.
Компанияның салық берешегі шамамен жарты миллион теңгені, ал атқарушылық іс жүргізу бойынша берешегі шамамен 1,4 млрд теңгені құрайды.
«Solid Metals» компаниясының жабдықтары тоналып кеткен күйінде қалып отыр, ал кен орнын «Aksenger LTD» бақылайды.
Orda.kz хабарлағандай, «Solid Metals» компаниясының өкілі Әсел Киришева компанияға қарсы әрекеттер бірнеше мемлекеттік орган өкілдерінің сөз байласуының нәтижесі екенін алға тартады.
Қазақстанда инвестициялық ахуалды жақсарту бойынша белсенді қадамдарға қарамастан, бүгінгі таңда тау-кен өндіру секторы әлі де күрделі проблемаларға тап болып отырғаны анық, бұл осы саладағы кез келген табысты бизнестің тағдырын болжаусыз етеді.
«Solid Metals» ЖШС-дегі жағдай инвесторларды құқықтық қорғау және тау-кен өндіру секторында жұмыс істеу үшін неғұрлым тұрақты және ашық жағдайлар жасау туралы ойлануға тағы бір себеп болса керек.