«Эко Мангистау» (ЭММ) үкіметтік емес мекемесінің өкілдері Маңғыстау облысындағы «Қошқар-Ата» қалдық қоймасының қауіптілігі жоғары деңгейде сақталып тұрғанын, қабылданып жатқан шараларға қарамастан, мәлімдеді. Олардың айтуынша, нысан өңір тұрғындарының экологиясы мен денсаулығына елеулі қауіп төндіруде.
Анықтама үшін: Қалдық қоймасы — пайдалы қазбаларды байытудың радиоактивті, уытты және басқа да қалдықтарын (мұндай қалдықтар хвосттар деп аталады) сақтауға немесе көмуге арналған арнайы құрылыстар кешені.
Lada.kz деректері бойынша, зерттеулер жай ғана топырақпен көму әдісінің тиімділігі төмен екенін көрсетті. Бірқатар учаскелерде радиациялық нормалардың асып кетуі анықталмады. Алайда экологтар бұл мәселенің шешілгенін білдірмейтінін атап өтеді.
«Шұңқырда 100 млн тоннадан астам радиоактивті және уытты қалдықтар жиналған. Бұлар – ауыр металдар (қорғасын, кадмий, хром, никель), уран шламдары, стронций-90, радий-226 және басқа да химикаттар. Бұл заттар өздігінен жоғалмайды. Олар топыраққа, жер асты суларына сіңіп, шаңмен ауаға көтеріліп, адамдардың денсаулығына тікелей қауіп төндіреді. Қойма маңында жануарлардың генетикалық мутациясы жағдайлары тіркелген. Өңірдегі онкологиялық аурулар деңгейі үлкен алаңдаушылық туғызады», - деп мәлімдейді ЭММ-де.
Экологтар мәселені шешудің маңызды қадамы жасыл белдеу құру және биологиялық рекультивация жобасы болатынына сенімді. Сонымен қатар, олар сексеуіл отырғызу уытты қалдықтарды жоймайтынын атап өтеді.
«Бұл тек көмекші қадам. Басты міндет – қалдық қоймасын толық және сапалы рекультивациялау. Жартылай шараларға жол берілмейді. Біз бұл мәселеге формальды қарауға жол берілмейтінін, барлық шешімдер мен рәсімдердің ашықтығын, халықты үнемі хабардар етуді, сондай-ақ қатаң экологиялық бақылау мен тәуелсіз мониторинг жүргізуді талап етеміз», - деп атап өтеді «Эко Маңғыстауда».
Ұйым басшысы Кирилл Осин мәселеге көз жұмып, оны шешуді тағы ондаған жылдарға кейінге қалдыруға жол берілмейтінін атап өтті.
«Қошқар-Ата» қалдық қоймасы Маңғыстаудың улы жарасы болуын тоқтатуы керек. Халықта «қауіп артта қалды» деген жалған сенім қалыптастыруды қауіпті деп санаймын. «Қошқар-Ата» қалдық қоймасы – ұлттық деңгейдегі экологиялық нысан», - деп есептейді Осин.
Айта кетейік, бұған дейін тәуелсіз эколог Әділбек Қозыбақов биліктің мәселені жақын арада шешу туралы уәделеріне күмән келтірген болатын. Ол рекультивацияға бөлінген қаражаттың жұмсалуын тексеру және аудит жүргізу қажеттігін мәлімдеген еді.