«ҚазТАГ» ХАА бас редакторы Әмір Кәсеновтің Қазақстан Президентіне видеоүндеу жариялауы өтініштің мазмұнынан тыс сұрақтар туғызды: оның қоғамдық кеңістікте пайда болуы журналист жарты жылға жуық уақыт бойы отырған бұлтартпау шарасының талаптарына қаншалықты сәйкес келеді.
Байланыс құралдарын пайдалануға және бөгде адамдармен байланысуға қатысты қолданыстағы шектеулерге қарамастан, туыстары мен үшінші тұлғалар арқылы кең аудиторияға қолжетімді болған видеоның тарату тәсілі ерекше назар аудартады.
ІСТІҢ АЛҒЫ ТАРИХЫ
Естеріңізге сала кетейік, 2025 жылғы 18 тамызда «ҚазТАГ» ХАА-ның Freedom Finance компаниясының бұрынғы қызметкерлері Темірлан Беков пен Виталий Световой туралы бірқатар жарияланымынан кейін ҚР ҚК 274-бабы («көрінеу жалған ақпарат тарату») бойынша қылмыстық іс қозғалды.
Компания жарияланған мәліметтердің дұрыс емес ақпаратты қамтитынын мәлімдеді. Іс бойынша агенттіктің бас директоры Асет Матаев пен бас редактор Әмір Кәсенов өтті.
КӘСЕНОВКЕ ҚАТЫСТЫ ҚАНДАЙ ШЕКТЕУЛЕР ҚОЛДАНЫЛАДЫ
2025 жылғы желтоқсанда ұсталғаннан кейін Кәсенов үй қамағына ауыстырылды. Сот оған компьютерді, байланыс құралдары мен интернетті пайдалануға, сондай-ақ отбасы мүшелері мен адвокаттардан басқа ешкіммен сөйлесуге тыйым салуды қоса алғанда, бірқатар шектеулер белгіледі.
Сот журналистің жұмыс орны бойынша жұмыс істеуіне де тыйым салды. Кейіннен үй қамағы бірнеше рет ұзартылып, әлі де күшінде.
ҮНДЕУ ҚОҒАМДЫҚ КЕҢІСТІККЕ ҚАЛАЙ ТҮСТІ
2026 жылғы 18 мамырда Кәсенов Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа видеоүндеу жазып алып, онда қылмыстық іс бойынша өз ұстанымын баяндады.
Қолда бар мәліметтерге сәйкес, жазба жұбайына берілген, ол оны Президент Әкімшілігіне және Бас прокуратураға жіберген. Кейінірек үндеу прокуратура айыптау актісін бекіткеннен кейін оны әлеуметтік желілерде жариялаған отбасы досы Елдар Жүргеновтің қолына тиді.
Жүргеновтің өзі жарияланымның отбасымен алдын ала келісілгенін және белгілі бір жағдайлар туындаған кезде жасалуы керек болғанын мәлімдеді.
ҚҰҚЫҚТЫҚ СҰРАҚ ҚАЙДА ТУЫНДАЙДЫ
Ресми түрде жарияланған материалдарда Кәсеновтің интернетті қолданғаны немесе үндеуді ашық қолжетімділікте жеке орналастырғаны туралы ақпарат жоқ. Алайда оның мәлімдемесін жұртшылыққа тарату басқа адамдар арқылы беру тізбегінің арқасында мүмкін болды.
Дәл осы жағдай сот белгілеген шектеулердің қалай түсіндірілуі керек деген сұрақтар туғызады.
Бір жағынан, тыйым істегі айыпталушының өзінің байланыс құралдарын пайдалануына және белгілі бір адамдар тобымен сөйлесуіне қатысты. Екінші жағынан, оның үндеуі қолданыстағы шектеулерге қарамастан, делдалдар арқылы кең аудиторияға жетті.
Осы аяда прокуратураның ұстанымы назар аударуға тұрарлық. Іске түсініктеме бере отырып, Алматы прокуратурасының аға прокуроры Мөлдір Кәнісова Әмір Кәсеновтің үй қамағында екенін және сот белгілеген шектеулерді сақтауға міндетті екенін еске салды.
Оның айтуынша, сотталушыға тергеу органдарын хабардар етпей тұрғылықты жерінен кетуге, интернетте материалдар жариялауға және сот салған өзге де шектеулерді бұзуға тыйым салынады. Прокуратура өкілі осы шарттарды бұзу фактілері бұлтартпау шарасын неғұрлым қатаңырақ шараға өзгертуге негіз болуы мүмкін екенін атап өтті.
Сонымен қатар, Кәнісова тараптарды заңнама талаптарын сақтауға, ұстамдылық танытуға және сотқа қысым ретінде бағалануы мүмкін әрекеттерге жол бермеуге шақырды.
Айта кетерлігі, Айгүл Кәсенованың өзі адвокаттармен келісімсіз видео жариялау бұлтартпау шарасының қатаңдатылуына әкелуі мүмкін деген қауіп білдірген. Бұл дәл осындай таратудың ықтимал құқықтық салдары отбасы ішінде де талқыланғанын көрсетеді.
Алайда жағдайдың өзі коммуникацияларға қатысты шектеулерді сақтау мен оларды делдалдар арқылы нақты айналып өту арасындағы шекараның қайда өтетіні туралы сұрақ қояды. Осы мән-жайларға түпкілікті бағаны тек уәкілетті органдар мен сот қана бере алады.