Қазақстан Орталық Азиядағы шетелдік инвестициялардың басым бөлігін жинақтайды. Халықаралық бағалаулар бойынша, ел экономикасында өңірдегі барлық салымдардың үштен екісінен астамы шоғырланған, ал жинақталған инвестициялар көлемі ұлттық ЖІӨ-нің жартысынан асады.
ШЕТЕЛДІК ИНВЕСТИЦИЯЛАРДЫҢ ЖАЛПЫ КӨЛЕМІ ҚАНДАЙ
«Қазинформ» ХАА Біріккен Ұлттар Ұйымының Сауда және даму жөніндегі конференциясының (ЮНКТАД) «Әлемдік инвестициялар туралы» баяндамасына сілтеме жасап хабарлағандай, Қазақстан экономикасындағы жинақталған тікелей шетелдік инвестициялар (ТШИ) 2024 жылы 151,3 млрд АҚШ долларын құрады.
Бұл көрсеткіш шетелдік инвесторлардың елде құрған кәсіпорындарының, өндірістік жобаларының, жабдықтарының және басқа да активтерінің құнын көрсетеді.
Біріккен Ұлттар Ұйымының деректері бойынша, Қазақстанның жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 2024 жылы 291,5 млрд АҚШ долларын құрады. Осылайша, шетелдік капитал көлемі елдің ЖІӨ-нің шамамен 51,9%-ына баламалы.
ОРТАЛЫҚ АЗИЯДА ҚАНША ИНВЕСТИЦИЯ ШОҒЫРЛАНҒАН
2024 жылы Орталық Азияның төрт басқа мемлекетінің жиынтық ЖІӨ-і шамамен 215 млрд АҚШ долларын құрады.
Олардың экономикасындағы жинақталған шетелдік инвестициялардың жалпы көлемі 69,3 млрд АҚШ долларына жетті.
Егер осы көрсеткіштерді салыстыратын болсақ, Қазақстан экономикасындағы шетелдік капитал көршілес елдердің жиынтық көрсеткішінен екі еседен астамға артық. Нәтижесінде Орталық Азия өңіріндегі барлық шетелдік инвестициялардың 68,6%-ы дәл Қазақстанда шоғырланған.
ҚАЗАҚСТАН БАСҚА ЕЛДЕРМЕН САЛЫСТЫРҒАНДА ҚАНДАЙ КӨРІНЕДІ
ЮНКТАД баяндамасында басқа да посткеңестік экономикалар бойынша деректер келтірілген.
Ресейде 2024 жылы жинақталған шетелдік инвестициялар шамамен 216 млрд АҚШ долларын құрады, алайда оның экономикасы айтарлықтай үлкенірек — ЖІӨ 2,17 трлн АҚШ долларына жетті, сондықтан шетелдік капиталдың үлесі шамамен 10%-ды құрайды.
Балтық елдерінде көрсеткіштер салыстырмалы түрде жоғары:
- Эстония — ЖІӨ-нің 73,9%-ы,
- Латвия — 55,2%-ы,
- Литва — 40,9%-ы.
Үш балтық елінің жиынтық ЖІӨ-і шамамен 171,4 млрд АҚШ долларын, ал жинақталған инвестициялар көлемі — 97,5 млрд АҚШ долларын құрайды.
Салыстыру үшін, Қазақстан экономикасы 291,5 млрд АҚШ доллары ЖІӨ-ге және 151,3 млрд АҚШ доллары жинақталған инвестицияға ие.
ИНВЕСТИЦИЯ ДИНАМИКАСЫ ҚАЛАЙ ӨЗГЕРДІ
ЮНКТАД баяндамасының деректері бойынша, Қазақстан экономикасындағы шетелдік инвестициялар көлемі соңғы жиырма жылда айтарлықтай өсті.
- 2000 жыл — 10,1 млрд АҚШ доллары жинақталған ТШИ.
- 2010 жыл — 63,4 млрд АҚШ доллары.
- 2023 жыл — 157,6 млрд АҚШ доллары.
2023 жылға қарай Қазақстан посткеңестік кеңістіктегі ірі инвестициялық орталықтардың біріне айналды. Осы кезеңде ел экономикасындағы шетелдік капитал көлемі:
- Эстониядан 5,1 есеге артық болды;
- Латвиядан 6,7 есеге артық болды;
- Литвадан 4,8 есеге артық болды.
Ресейде көрсеткіш 255 млрд АҚШ долларын құрады, бұл Қазақстан деңгейінен шамамен 1,6 есеге асып түсті.
ҚАЗАҚСТАН ШЕТЕЛГЕ ҚАНША ИНВЕСТИЦИЯ САЛАДЫ
Баяндамада Қазақстанның сыртқы инвестициялары туралы да деректер келтірілген.
- 2000 жыл — шетелге салынған инвестициялар шамамен 0,7 млрд АҚШ доллары.
- 2010 жыл — 4,9 млрд АҚШ доллары.
- 2023–2024 жылдар — шамамен 17–18 млрд АҚШ доллары.
Осылайша, Қазақстан экономикасындағы шетелдік инвестициялар қазақстандық компаниялардың шетелдегі салымдарынан шамамен 8–9 есеге артық. Бұл елдің капитал импорттаушы болып қала беретінін көрсетеді.
ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ КӨРСЕТКІШТЕРІ
2025 жылғы қарашадағы ресми деректер бойынша, Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) Қазақстандағы жан басына шаққандағы ЖІӨ-ні 14,77 мың АҚШ доллары деп бағалады.
Бұл көрсеткіш келесі елдерден жоғары болып шықты:
- Ресей — 14,26 мың АҚШ доллары;
- Грузия — 9,57 мың АҚШ доллары;
- Армения — 8,86 мың АҚШ доллары;
- Қытай — 13,69 мың АҚШ доллары.
Осылайша, халықаралық ұйымдардың деректері Қазақстанның Орталық Азияда шетелдік инвестицияларды тартудың негізгі орталығы болып қала беретінін, ал ел экономикасындағы жинақталған шетелдік капитал көлемінің 151 млрд АҚШ долларынан асқанын көрсетеді.