(20 ақпан | Дереккөз: WikiLeaks-тің Х платформасындағы ресми парақшасы, Kazakhstan Today)
WikiLeaks негізін қалаушы Джулиан Ассанжтың жақындағы мәлімдемесінен кейін Қазақстандағы USAID жұмысына назар қайта артты. Оның айтуынша, гуманитарлық көмек және азаматтық қоғамды дамыту бағдарламалары ретінде жарияланған агенттік жобалары саяси және медиа құрылымдарға әсер етуі мүмкін еді.
USAID БАҒДАРЛАМАСЫ ҚАЛАЙ ДАМЫДЫ
АҚШ-тың Халықаралық даму агенттігі (USAID) бағдарламалары Қазақстанда азаматтық қоғам мен құқық қорғау бастамаларын қолдауға бағытталған гранттық тетіктер арқылы жүзеге асырылды.
Агенттік материалдарында көрсетілген екі жоба бар: бюджеті $2,350 млн болатын «Қазақстандағы азаматтық қатысуды нығайту» және сомасы $3,350 млн болатын «Адам құқықтары мен теңдікті нығайту». Соңғысының міндеті Қазақстан мен Қырғызстандағы ЛГБТ ұйымдарының әлеуетін дамыту болды.
2025 жылы USAID Қазақстандағы бастамаларды қоса алғанда, шетелдік бағдарламалардың бір бөлігін қысқарту туралы хабарлады, бұл грант қаражатының қалай жұмсалғаны және жобалардың жергілікті құрылымдарға қандай әсері болғаны туралы бірқатар сұрақтар қалдырды.
ДЖУЛИАН АССАНЖДЫҢ МӘЛІМДЕМЕЛЕРІ
Х платформасындағы жарияланымда WikiLeaks негізін қалаушы (құпия ақпаратты жариялайтын және анонимді дереккөздерден алынған немесе ақпараттың ағып кетуі кезінде алынған халықаралық коммерциялық емес ұйым - ФБРК ред. ескертуі) атап өтті, мемлекет пен жеке бизнестің ықпалынан еркін «органикалық азаматтық сектор» туралы түсінік соңғы онжылдықтардағы шындыққа сәйкес келмейді.
Оның айтуынша, 1970-жылдардан бастап кәсіподақтар мен шіркеулер сияқты дәстүрлі институттар нарықтық экономиканың қысымына ұшырап, «азаматтық қоғам» біртіндеп халықаралық коммерциялық емес ұйымдар (КЕҰ) арқылы саяси мүдделерді жүзеге асыру құралына айналды.
Ассанж халықаралық бағдарламалардың едәуір бөлігі, оның ішінде гранттар, конференцияларға сапарлар және желілік іс-шаралар саяси тұрғыдан қаржыландырылған және белгілі бір күн тәртібін ілгерілетуге ықпал етуі мүмкін деп мәлімдейді.
Ол сондай-ақ Freedom House (штаб-пәтері Вашингтонда орналасқан үкіметтік емес құқық қорғау ұйымы - ФБРК ред. ескертуі) сияқты ұйымдарды атайды, онда, оның нұсқасы бойынша, қызметкерлер Батыстан тыс жерлердегі адам құқықтарының бұзылуына назар аударып, жергілікті жағдайларды назардан тыс қалдырған.
МӘНМӘТІН ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ
Джулиан Ассанждың сөздері, соның ішінде, халықаралық гранттық қаржыландырудың жергілікті азаматтық секторға әсерін бағалаудың күрделілігін еске салуға арналған деп есептейміз.
Бүгінгі таңда Қазақстандағы USAID жобаларының нақты нәтижелері туралы ақпарат жоқ, ал жарияланған мақсаттар мен іс-шаралар ресми құжаттама мен есептерді талдауды талап етеді.
Дегенмен, Ассанждың жарияланымдары азаматтық бастамаларды шетелдік қаржыландыру саяси ықпалмен қатар жүруі мүмкін екеніне, бұл туралы ұмытпау керек екеніне әділ назар аударады.
Еске салайық, 2025 жылғы ақпаннан бастап «Норвегиялық Хельсинки Комитеті», «ILGA-Europe», «Еуразия Орталық Азия Қоры» және басқа да ұйымдарды қоса алғанда, әртүрлі шетелдік құрылымдар арқылы ЛГБТ қозғалысын қолдауға бағытталған қаражат туралы ақпарат ашыла бастады.
Халық назарына халықаралық қорлар арқылы ЛГБТ-активистері алған 160 млн теңге туралы мәліметтер шықты. Белгілі болғандай, 2024 жылғы тамызда Алматыда қатаң құпиялылық жағдайында тіпті USAID бастамаларының арқасында ұйымдастырылған Орталық Азия ЛГБТ қауымдастықтарының халықаралық платформасы өткен болатын.