Кеңейтілген үкімет отырысында мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев энергетикалық және коммуналдық нысандардың жаңа жұмыс стандарттарына көшу қажеттілігі туралы мәселе көтерді. Оның бағалауынша, энергетикалық және коммуналдық салалардағы өткір дағдарысты еңсеру мүмкін болғанымен, қазіргі жағдай жүйелі өзгерістерді талап етеді.
Президент сынға алды коммуналдық шаруашылықтағы басшылық лауазымдарға бейінді емес мамандарды тағайындаудың қолданыстағы тәжірибесін. Оның айтуынша, коммуналдық кәсіпорындарды бейінді мамандардың орнына заңгерлер мен басқа да гуманитарлық мамандар басқарғанда, бұл жылу станцияларында апаттарға әкеліп, елдің беделіне нұқсан келтіреді.
Ерекше назар тариф белгілеу мәселесіне аударылды. Мемлекет басшысы ТМД елдерінің көпшілігінде электр энергиясы, газ және мұнай өнімдерінің тарифтері мен бағалары Қазақстанға қарағанда айтарлықтай жоғары екенін атап өтті. Мұндай жағдай экономикада теңгерімсіздіктер туғызып, көлеңкелі нарықтың, атап айтқанда, көршілес елдерге отын контрабандасының дамуына ықпал етеді.
Осы мәлімдемеге байланысты энергетика министрлігінің жақындағы бастамасы ерекше өзектілікке ие болып отыр, ол ЖЖМ бағаларын мемлекеттік реттеуді жою туралы бұйрық жобасын әзірледі. Шешім көршілес мемлекеттермен отын құнындағы теңдессіз айырмашылықтан туындады: Қазақстанда бір литр АИ-92 205 теңге тұрады, ал Ресейде бағасы 288 теңгеге жетеді, Қырғызстанда – 385 теңге, ал Өзбекстанда – 489 теңге.
Бұл баға алшақтығы мұнай өнімдерінің жаппай заңсыз әкетілуін тудырды. Министрліктің деректері бойынша, ай сайынғы контрабанда көлемі 45 мың тоннаға жетеді. Бұл елдің отын қауіпсіздігіне елеулі тәуекелдер тудырады: 2024 жылдың он айында автобензин қорлары 453 мың тоннадан 295 мың тоннаға, дизель отыны – 554 мың тоннадан 279 мың тоннаға дейін төмендеді.
Ұсынылып отырған реформа нарықтық баға белгілеуге кезең-кезеңімен көшуді көздейді, бұл мұнай өңдеу саласын жаңғыртуға ықпал етуі тиіс. Жоспарларда – МӨЗ қуаттылығын жылына 18 млн тоннадан 28 млн тоннаға дейін арттыру. Сонымен қатар, ведомство реформаның әлеуметтік бағытын атап көрсетіп, халықтың осал топтарына қолдау шараларын сақтап қалуға уәде береді.
Еске салайық, бұл бастаманы бұрыннан Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі қолдаған. Оның төрағасы Марат Омаров бұрын нарықтағы теңгерімсіздікті жою үшін ЖЖМ-ге шекті бағаларды жою қажеттігін мәлімдеген болатын.
Президенттің тарифтік саясатты қайта қарау және оны нарықтық жағдайларға сәйкес келтіру қажеттігі туралы мәлімдемесі іс жүзінде елдің энергетикалық секторын дамытудың жаңа кезеңін белгіледі. ЖЖМ нарығындағы баға белгілеудің ұсынылған реформасы осы бағытты жүзеге асырудағы алғашқы қадам болуы мүмкін.