Қашып жүрген қазақстандық шенеуніктер Мұхтар Әблязов пен Виктор Храпунов Google іздеу нәтижелерінен өздеріне ыңғайсыз материалдарды алып тастау үшін американдық авторлық құқық туралы заңнамадағы олқылықтарды пайдалануда. Осы мақсаттарды жүзеге асыру үшін олар бұрын Нұрсұлтан Назарбаевтың айналасымен жұмыс істеген және бұрынғы президенттің отбасы туралы компроматты жасыруға көмектескен мердігерді жалдады.
Telegram-арнасы «Выход к морю» хабарлағандай, Lumen (авторлық құқық пен құпиялылық құқықтарына байланысты себептермен контентті жою туралы сұрауларды тіркейтін платформа) мұрағатын талдау соңғы жылдары іздеу нәтижелерін тазарту науқандарының қалай жүргізілгенін байқауға мүмкіндік береді.
Бұған дейін журналистер Нұрсұлтан Назарбаевтың отбасы DMCA заңындағы олқылықтар мен жалған сайттардың көмегімен Google-дан шетелдік БАҚ-тың тергеулері мен АҚШ әділет министрлігінің сайтын қоса алғанда, сыни материалдардың жойылуына қалай қол жеткізетіні туралы жазған болатын. Шетелдегі беделді тазартудың осы науқандарына жүздеген мың доллар жұмсалады, бұл ретте кіші қызы Әлия Назарбаева ерекше белсенді.
Lumen дерекқорында Әблязов пен Храпунов қылмыстық істер, ақша жылыстату және қаржылық алаяқтық контекстінде аталатын жарияланымдарға қатысты 300-ге жуық өтініш тіркелген. Бұл материалдардың көпшілігі орыс тілді және ағылшын тілді БАҚ-та орналастырылған. Жою стратегиясы қарапайым: нақты журналистік материалдардың көшірмелері кешіктіріліп жарияланатын бір күндік сайттар құрылады. Осыдан кейін Google-ге шағым беріледі — болжам бойынша, түпнұсқа мақала жалған сайтта орналастырылған «бастапқы дереккөздің» авторлық құқықтарын бұзады. Бірқатар жағдайларда мұндай шағымдар түпнұсқа мақалалардың іздеу нәтижелеріндегі позицияларын жоғалтуына немесе олардан мүлдем жоғалып кетуіне әкеледі.
Lumen мұрағатында кездесетін ең белсенді пайдаланушылардың бірі — белгілі бір «Нона Бойдало». Оның атынан контентті жоюға үш мыңнан астам сұрау жіберілген, олардың негізгі бөлігі Назарбаевтың отбасына қатысты. Дәл осы схема Храпунов пен Әблязов туралы жарияланымдарға қарсы да қолданылды. Мысалы, «Нона Бойдало» Виктор Храпуновтың ақша жылыстатумен байланысы және Дональд Трамптың істерінде аталуы туралы айтылған Financial Times-тегі мақалаға шағымдар жолдады. Жалған шағым беру арқылы контент авторы мақаланың іздеудің алғашқы беттерінен жойылуына қол жеткізді.
Бір қызығы, мұндай қызметтерді көрсететін компаниялар тек қазақстандық фигуранттармен ғана жұмыс істемейді. Олар сондай-ақ ресейлік элитаның өкілдерімен де ынтымақтасатыны атап өтіледі. Атап айтқанда, олардың клиенттері арасында РФ президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песков, Росгвардия басшысы Виктор Золотов және Мемлекеттік Дума спикері Вячеслав Володин аталады. Теріс еске алулармен күресуге бұл тұлғалар жүздеген миллион рубль жұмсайды.
Әблязовтың ресейлік мемлекеттік құрылымдармен байланысты мердігерлермен ынтымақтастығы, әсіресе оның Украинаны жария түрде қолдауы аясында, түсініксіздік тудырады. Дегенмен, жеке бедел мәселелерінде геосаяси бағдарлар екінші планға ысырылатын сияқты. Осы науқандарда қолданылатын құралдар, мәні бойынша қарапайым болса да, тиімділігін көрсетуді жалғастыруда.