ФБРК редакциясы өткен жылдың соңынан бастап Қазақстандағы ірі жер пайдаланушылардың аудандарының өзгеру динамикасын талдап, соңғы уақытта олардан қанша жер тәркіленгенін анықтауға тырысуда.
Еске сала кетейік, ФБРК редакциясына өңірлерден дұрыс емес тәркілеуге қатысты көптеген шағымдар түсуде. Бұл акцияның мақсаты латифундистерге тиесілі аумақтар болуы керек еді, ал іс жүзінде жиі шағын және орта шаруа қожалықтарының учаскелері тәркіленуде.
Павлодар, Қостанай, Ақмола, Солтүстік Қазақстан, Қарағанды, Шығыс Қазақстан және Алматы облыстарының жерлерімен танысып, біз аудандарда ерекше өзгерістер болмады деген қорытындыға келдік.
Сонымен қатар, біз оңтүстік өңірлер деректерді беруден бас тартқанын атап өттік. Біздің жарияланымнан кейін Шымкенттегі «Азаматтарға арналған үкімет» филиалы сұралған ақпаратты жіберді.
Бастапқыда ФБРК редакциясы облыстық әкімдіктерге өтініш жолдаған болатын, олар кейіннен ірі жер пайдаланушылардың тізімін ұсыну туралы сұрауымызға қай ведомство жауап беретінін өздері бөлді.
Шымкент филиалы ірі жер учаскелерінің иелері туралы ақпаратты жинады, бұл бұрын Алматы филиалы жасағандай. Біздің ойымызша, бұл мүлдем дұрыс емес, себебі латифундистердің иелігіндегі жердің жалпы ауданы бірнеше шағын учаскенің аудандарының сомасынан құралуы мүмкін.
Сондай-ақ, филиал бізге соңғы бірнеше жылдағы аудандардың өзгеру динамикасын ұсынбады. Осыған қарамастан, біз алынған деректерді талдадық.
«АК-НИЕТ» ӨНДІРІСТІК КООПЕРАТИВІ
Шымкенттегі «Азаматтарға арналған үкімет» филиалы хабарлағандай, өңірдегі ең ірі жер пайдаланушы «Ак-Ниет» Өндірістік кооперативі болып табылады (майлы дақылдарды және олардың тұқымдарын өсіру), ол жалпы ауданы шамамен 2 мың гектар болатын екі үлкен учаскені алып жатыр.
Кооператив 1999 жылы тіркелген. Бірінші басшысы – Абдулла Әбутәліп. «Ак-Ниеттің» 1300-ден астам құрылтайшысы, болжам бойынша, үлескерлері бар.
Kompra.kz мәліметтері бойынша, Абдулла Әбутәліп «КазТрансГаз Аймак» АҚ және жеке тұлғалар алдында атқарушылық іс жүргізу бойынша 42,2 млн теңге көлемінде борышкер, 122 мың теңге салық берешегі бар және елден шығуға шектеу қойылған адамдар тізімінде.
«Ак-Ниет» ӨК салық міндеттемелері бойынша орташа тәуекел дәрежесіне ие. 2023 жылы компания 346 мың теңге салық төледі (2022 жылы – 86 мың теңге, 2021 жылы – 148 мың теңге, 2020 жылы – 134 мың теңге).
«ЖАСЫЛ АЙМАК» КММ
Филиал Шымкенттегі екінші ірі жер пайдаланушы Түркістан облысы табиғи ресурстар басқармасының және табиғат пайдалануды реттеудің «Жасыл Аймак» КММ екенін хабарлайды, оның меншігінде 1,3 мың гектар орман қоры жері бар.
Сонымен қатар, біздің деректеріміз бойынша, бұл учаскенің меншік иесі – Түркістан облысы әкімдігінің тағы бір еншілес ұйымы – «Бадам ормандарды және жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі мемлекеттік мекемесі» КММ. Кез келген жағдайда, көгалдандыруға арналған 1,3 мың гектар аумақ мемлекетке тиесілі.
БАДАМ МЕМЛЕКЕТТІК МЕКЕМЕСІ
Сонымен қатар, Бадам мемлекеттік мекемесі Шымкентте 1,2 мың гектар орман қоры жерінің меншік иесі болып табылады. Айта кету керек, біздің деректеріміз бойынша, бұл учаске орналасқан кадастрлық аудан бұдан былай жоқ.
Алайда, біз бұрын жазғанымыздай, жаңа ЖККБ ақпараттық жүйесі әлі де дұрыс жұмыс істемейтіндіктен, мұны тексеру мүмкін емес.
«КОС-ДИИРМЕН» ӨНДІРІСТІК КООПЕРАТИВІ
Шымкентте 0,7 мың гектарды алып жатқан «Кос-Диирмен» Өндірістік кооперативі (астық және бұршақ дақылдарын өсіру, оның ішінде тұқым шаруашылығы) 1997 жылы тіркелген. Кооперативтің бірінші басшысы және құрылтайшысы – Махамадкул Ахмедов.
«Кос-Диирмен» салық міндеттемелері бойынша орташа тәуекел дәрежесіне ие. 2023 жылы компания 105 мың теңге салық төледі (2022 жылы – 452 мың теңге, 2021 жылы – 157 мың теңге, 2020 жылы – 114 мың теңге). Сонымен қатар, Ахмедов атқарушылық іс жүргізу бойынша 24,5 млн теңге көлемінде борышкер болып табылады.
«ДАРХАН» АГРОФИРМАСЫ» ЖШС
Шымкентте 0,7 мың гектарды алып жатқан «Дархан» Агрофирмасы» ЖШС (астық және бұршақ дақылдарын өсіру, оның ішінде тұқым шаруашылығы) 1991 жылы тіркелген. ЖШС-тің бірінші басшысы және құрылтайшысы – Камысбай Тойшыбеков.
«Дархан» агрофирмасы салық міндеттемелері бойынша орташа тәуекел дәрежесіне ие. 2023 жылы компания 83 мың теңге салық төледі (2022 жылы – 83 мың теңге, 2021 жылы – 307 мың теңге).
Сонымен қатар, компанияның «ForteBank» АҚ Шымкент филиалы алдында атқарушылық іс жүргізу бойынша 313,1 млн теңге көлемінде қарызы бар, 2021 жылдың маусымынан бастап тіркеу әрекеттеріне тыйым салынған және елден шығуға шектеу қойылған адамдар тізімінде.
«ЖАНАРБЕК» Ш/Қ
Шымкенттегі «Азаматтарға арналған үкімет» филиалының пікірінше, тағы бір ірі жер пайдаланушы «Жанарбек» Ш/Қ иесі – белгілі бір Сүлейменов Жанарбек Мұстапаұлы болып табылады. Оған ауданы 0,6 мың гектар учаске тиесілі.
Дәл осындай АЖӘ және туған күні бар адам бұрын астаналық жолаушылар көлігі департаментінің директоры болып жұмыс істеген және «ҚазАвтоЖол» ҰК» АҚ-мен байланысты болған.
Мемлекеттік корпорация ұсынған тағы бес жер учаскесінің ЖККБ жүйесінің деректері бойынша бүгінгі күні жоқ кадастрлық ауданға (19-309) жататын кадастрлық нөмірлері бар. Алайда, АЖК АЖК картасы бойынша бұл учаскелер көрінеді және Шымкенттің Әл-Фараби ауданына жатады.
«САЙРАМ-АСТЫҚ» ӨНДІРІСТІК КООПЕРАТИВІ
0,5 мың гектардағы осындай учаскенің иелерінің бірі – 2003 жылы тіркелген «Сайрам-Астық» Өндірістік кооперативі (астық және бұршақ дақылдарын өсіру, оның ішінде тұқым шаруашылығы). Кооперативтің бірінші басшысы және құрылтайшыларының бірі – Фурқат Асанов, тең құрылтайшысы – Асқар Дәуленбаев.
2018 жылы Дәуленбаев азаматтық іс бойынша 81,2 млн теңге төлеуге міндеттелді. 2020 жылы сот үкімін орындамағаны үшін ол 13 мың теңге көлемінде айыппұл да алды. Бүгінгі күні ол әлі де атқарушылық іс жүргізу бойынша борышкер ретінде тіркелген және елден шығуға шектеу қойылған адамдар тізімінде.
«Сайрам-Астық» салық міндеттемелері бойынша орташа тәуекел дәрежесіне ие. 2023 жылы компания 430 мың теңге салық төледі (2022 жылы – 162 мың теңге, 2021 жылы – 3 мың теңге, 2020 жылы – 3 мың теңге). Кооперативтің атқарушылық іс жүргізу бойынша 1 млн теңге көлемінде қарызы бар.
«ЖҰЛДЫЗ-К» ӨНДІРІСТІК КООПЕРАТИВІ
0,5 мың гектар учаскені алып жатқан «Жұлдыз-К» Өндірістік кооперативі (майлы дақылдарды және олардың тұқымдарын өсіру) 2005 жылы тіркелген. Компанияның 200-ден астам құрылтайшысы, болжам бойынша, үлескерлері бар.
Кооператив салық міндеттемелері бойынша жоғары тәуекел дәрежесіне ие. 2023 жылы компания 299 мың теңге салық төледі (2022 жылы – 427 мың теңге, 2021 жылы – 519 мың теңге, 2020 жылы – 273 мың теңге).
«ӨРКЕН-ЫНТЫМАҚ» ЖШС
«Өркен-Ынтымақ» ЖШС (бұрынғы «Шымкент Геопроект Монтаж» ЖШС) бұрын аралас ауыл шаруашылығымен айналысқан, кейін - тауарлардың көтерме саудасымен, ал бүгінде компания жерге орналастыруға маманданған.
ЖШС ауданы 0,5 мың гектар учаскеге ие, 2008 жылы тіркелген. Бірінші басшысы және құрылтайшыларының бірі – Абзал Жақыпбай, тең құрылтайшысы – Сұлтанғали Шамбұлов.
Компания салық міндеттемелері бойынша орташа тәуекел дәрежесіне ие. 2023 жылы ЖШС 77 мың теңге салық төледі (2021 жылы – 26 мың теңге).
«ҚАЗСУШАР» ШЖҚ РМК ТҮРКІСТАН ФИЛИАЛЫ
Ауданы 0,5 мың гектар болатын Бадам су қоймасының учаскесі «Қазсушар» ШЖҚ РМК-нің Түркістан филиалының меншігінде. Филиал салық міндеттемелері бойынша орташа тәуекел дәрежесіне ие. 2023 жылы филиал 365,4 млн теңге салық төледі (2022 жылы – 383,4 млн теңге, 2021 жылы – 400 млн теңге, 2020 жылы – 245,3 млн теңге).
Еске сала кетейік, бұған дейін біз 2023 жылдың соңындағы Қазақстанның бос жайылымдарының саны туралы деректерді жариялаған болатынбыз.