2022 жылдың сәуірінде иесі ауысқан Алматыдағы ең ірі «Кенжехан» базары іс жүзінде Қазақстанның тұңғыш президентінің қарындасы Әнипа Назарбаеваның бақылауында қалуы мүмкін. Бұл туралы Ulysmedia.kz хабарлайды. ФБРК редакциясы компаниялар арасындағы өзара байланыстарды талдап, Әнипа Назарбаеваның тағы қандай бизнес-активтерге ие екенін анықтады.
Солтүстік айналма жолында орналасқан «Кенжехан» базары бұрыннан Алматыдағы ең ірі сауда орталықтарының бірі болып саналады және азық-түліктен бастап автобөлшектерге дейінгі тауарлардың кең ассортиментімен танымал. Алайда, гүлденген бизнестің сыртқы келбетінің астарында меншік пен басқарудың күрделі схемасы жатыр, ол базардың қызметіне бүгінгі күнге дейін әсер етіп отырған сияқты.
2002 жылдан бастап «Кенжехан» базарына ресми түрде Әнипа Назарбаева ие болды. 2022 жылдың сәуірінде меншік иесі ауысты – «Митра Консалтинг» ЖШС базардың 100% үлесін 640 млн теңгеге сатып алды. Осы мәміледен кейін базардың жаңа иесі Елена Розенберг болды. Алайда, меншік құқығын беру жалға алушылар үшін нағыз апатқа айналды.
Бұрын сауда орындары үшін едәуір сомалар төлеген кәсіпкерлер кенеттен сауда құқығын қайта сатып алу қажеттілігіне тап болды. Мәселенің түбірі бұрынғы басшылық кезінде саудагерлерге толыққанды сатып алу-сату шарттары берілмегенінде еді – тек контейнер паспорттары ғана берілген, бұл жаңа иелерге жалдау шарттарын қайта қарау үшін заңды мүмкіндік берді.
Жанжалдың асқынуы соншалық, 2023 жылдың желтоқсанында «Кенжехан» базарындағы жағдай Мәжілісте талқылауға шығарылды. Депутаттар бұрын төленген сауда орындары үшін қайта төлеуге мәжбүр болған кәсіпкерлердің көптеген шағымдарын атап өтті. Осының салдарынан мемлекеттік органдар тексерулер бастады. Атап айтқанда, жер қатынастары басқармасы жалға алушылардың базар аумағына кіру ақысының күрт өсуіне шағымдануынан кейін тергеу бастады.
Енді компанияның өзін қарастырайық. «Кенжехан» ЖШС 2002 жылдың ақпан айынан бері жұмыс істейді және жылжымайтын мүлікті жалға беру және басқару саласына маманданған. 23 жыл жұмыс істеу барысында компания барлығы 366 млн теңге салық төледі. Қазіргі уақытта «Кенжехан» ЖШС-нің бірінші басшысы – Татьяна Манушина, ол сонымен қатар «Grand Smithy Works Kazakhstan» ЖШС-не ие. Компанияның құрылтайшылары қатарында Александра Манушина және оған тиесілі «Митра Консалтинг» ЖШС бар.
Кәсіпкер Елена Сәдуақасова бүгінгі таңда базар қатысушыларының оның кімге тиесілі екенін нақты білмейтінін айтты. Оның сөзі бойынша, «Кенжехан» әкімшілігін Сергей Ким таныстырады, ол kompra.kz сервисінің деректеріне сәйкес, 2023 жылы компанияның басшысы және құрылтайшысы болып ресми тіркелген.
Елена Сәдуақасова сондай-ақ Ким мырзаның Әнипа Назарбаеваның күйеу баласы – Азамат Жылқыбаевпен тығыз байланысты екенін айтты. Соңғысы 2017 жылдың ақпанынан бастап Алматы облысының прокуроры қызметін атқарған. Алайда 2022 жылдың сәуірінде ол өз еркімен жұмыстан кету туралы өтініш жазды. Сонымен қатар, дәл осы Жылқыбаев мырза Әнипа Назарбаеваның бизнес-мүдделерін қадағалаған және Болат Назарбаевтың бірлескен кәсіпорындарын қорғауға тартылған деген пікір бар.
Қалай болғанда да, Әнипа Назарбаеваның бизнес-империясы тек «Кенжехан» базарымен шектелмейді. Бүгінгі таңда ол Қытайдан тауар импортына маманданған «Group of the Companies TDA» ЖШС-нің құрылтайшысы болып қалады. 2022 жылы бұл компания 287 млн теңге сомасына тауарларды контрабандалау айыптарына байланысты үлкен дау-дамайдың ортасында қалды. Компанияның тағы бір құрылтайшысы және басшысы – экономикалық контрабандаға күдікпен қамауға алынған Әли Қлышбаев.
Қазіргі уақытта «Group of the Companies TDA» ЖШС заңды мекенжайы бойынша іс жүзінде жоқ, 5,6 млрд теңгеден астам орасан зор салық берешегі, көптеген ауыртпалықтары мен нотариаттық және тіркеу әрекеттеріне тыйым салулары, банктік шоттарының, мүлкі мен көлігінің тыйым салынуы бар. Атқарушы іс жүргізу бойынша берешек 28 млн теңгеден асады. Осыған қарамастан, компания «TDA Баланс» ЖШС және «TDA Invest Сауда үйі» ЖШС құрылтайшыларының құрамында тіркелуін жалғастыруда.
Айта кету керек, «TDA Баланс» ЖШС-ді бұрын Қаржы министрлігі Салық комитетінің Орталық аппаратында бас маман қызметін атқарған Ержан Түргінбаев басқарады. Компанияның өзі, айтпақшы, шот-фактураларды жасау және бухгалтерлік есеп саласына маманданған.
Әнипа Назарбаеваның тағы бір проблемалық активі – «Әнипа» ЖК. 2022 жылы Алматы облысының қаржы басқармасы осы жеке кәсіпкерге қатысты Шамалғандағы Ушқоңыр су шаруашылығы колледжін мемлекет меншігіне қайтаруды талап етіп, сотқа шағым түсірді. Бұл білім беру нысаны сатып алу құқығымен «Әнипа» ЖК-нің сенімгерлік басқаруына берілгені, алайда шарт талаптары сақталмағаны хабарланды.
«Кенжехан» базарының қазіргі басшылығы мен Әнипа Назарбаева арасындағы тікелей байланыстың сақталғанын нақты айту қиын болғанымен, меншіктің шатастырылған құрылымы мен компаниялар арасындағы тығыз өзара байланыстар негізді сұрақтар туғызады. Осы уақытта кәсіпкерлер өз жағдайының белгісіздігінен және базардағы ашық емес жұмыс жағдайларынан зардап шегуді жалғастыруда. Бүгін «Кенжеханды» іс жүзінде кім бақылайтынына қарамастан, бір нәрсе анық: қарапайым саудагерлер күрделі корпоративтік схемалардың және, мүмкін, ашық бизнес жүргізу принциптерінен алыс отбасылық мүдделердің кепіліне айналды.