ФБРК редакциясының қарамағына Freedom Holding компаниясының ішкі құжаты түсті, онда ХАА ҚазТАГ басылымдарының компания қызметі туралы жарияланымдарын талдау нәтижелері келтірілген. Бұған дейін біз бұл жанжал туралы жазған болатынбыз. Холдинг заңгерлері дайындаған құжатта агенттік материалдарындағы компания жалған деп санайтын және сот тәртібімен дауласуды жоспарлайтын 25 тұжырымның егжей-тегжейлі талдауы берілген. Талдау нақты дәйексөздерді көрсете отырып, материалдарды жүйелі бағалауды және әрбір тұжырымға түсініктемелерді қамтиды. Ол компанияның сот талқылауындағы ұстанымының негізіне айналады.
Freedom пен ҚазТАГ арасындағы жанжал Freedom Finance-тің арызы бойынша 18 шілдеде қылмыстық істің қозғалуына әкелді. Қозғалу фактісі туралы ҚазТАГ басшылығы 20 қарашада ғана білді. Ақпарат агенттігінің басшылары компания қызметкерлері Тимур Беков пен Виталий Световойға қатысты тергеу туралы жарияланымдарға байланысты күдікті деп танылды. ҚазТАГ материалдарына сәйкес, осы қызметкерлердің әрекеттерінен Freedom-ның ондаған клиенті зардап шекті, бұл ретте зардап шеккендер өтемақыны холдинг басшылығы төлеуі керек деп санады. Freedom тарапынан түсіндіргендей, Беков пен Световой компанияны айналып әрекет еткен, ал зардап шеккендер олармен жеке тұлғалар ретінде тікелей байланысқан.
ҚазТАГ материалдарының бастапқы дереккөздері ретінде жәбірленушілердің адвокаты мен зардап шеккендердің өздері болғаны, олар осы жылдың көктемінде агенттік редакциясымен байланысқа шыққаны хабарланады. Қаржы холдингінің заңгерлерінің деректері бойынша, 11 желтоқсандағы жағдай бойынша ҚазТАГ алаңдарында наурыз айының соңынан бері Freedom туралы басылым сайтында 96 жарияланым, Telegram-арнасында 27 жарияланым және YouTube-арнасында 13 бейне — толық емес 9,5 ай ішінде барлығы 136 жарияланым орналастырылған.
БІРІНШІ ТАЛАП: КЛИЕНТТЕРДІҢ КЕЛІСІМШАРТТАРДАН ХАБАРДАР БОЛУЫ
Заңгерлердің бірінші талабы клиенттер Белиздегі FFIN Brokerage Services компаниясымен келісімшарттар жасасу туралы білмеген деген тұжырымға қатысты.
Freedom Finance клиенттердің көпшілігінде бөлек шоттары бар екі жеке келісімшарт болғанын көрсетеді: біреуі қазақстандық бағалы қағаздармен жұмыс істеу үшін «Фридом Финанс» АҚ -мен, екіншісі американдық акциялармен сауда жасау үшін FFIN Brokerage Services-пен. Компания осы қатынастардың құрылымының өзі хабардар болмау мүмкіндігін жоққа шығарғанын атап көрсетеді.
Freedom Finance-тің негізгі дәлелі шоттарды толтыру рәсімі болып табылады. Шетелдік компанияға валютамен ақша аудару үшін клиенттер Қазақстандағы екінші деңгейлі банкке жүгініп, шетелдік компаниямен валюталық келісімшартты ұсынуы қажет болды. Бұл республикада қолданыстағы валюталық бақылаудың стандартты рәсімі және санасыз операциялардың мүмкіндігін жоққа шығарады. Мұндай келісімшарт ұсынылмаса, банктің валюталық операцияны жүргізуге құқығы болмады.
Freedom Finance деректері бойынша, жәбірленушілер өз өтініштерінде Белиздегі шоттарды ірі қазақстандық банктердің бірі арқылы толтырғандарын өздері растаған. Компания бұл рәсім клиенттерден саналы әрекеттерді және олардың қай компаниямен жұмыс істейтінін түсінуді талап еткенін атап өтеді.
ЕКІНШІ ТАЛАП: АМЕРИКАЛЫҚ АКЦИЯЛАРМЕН ОПЕРАЦИЯЛАР ЖАСАУ ҚҰҚЫҒЫ
Екінші тармақ компаниялардың клиенттер үшін американдық акциялармен мәмілелер жасауға құқығы болмағаны туралы мәлімдемелерге байланысты. Freedom Finance мұны халықаралық қаржы нарықтарының жұмысын түсінбеуге негізделген манипуляция деп атайды.
Компания түсіндіреді: шетелдік брокерлерге SEC (АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы – ФБРК ред. ескертпесі) тіркелу немесе американдық лицензия қажет емес. Олар ұлттық реттеушілердің лицензияларын алып, американдық биржаларға тікелей қолжетімділігі бар жоғары тұрған брокерлер немесе суб-брокерлер арқылы жұмыс істейді. Мұндай тәжірибе халықаралық брокерлік бизнес үшін стандартты болып табылады.
FFIN Brokerage Services Белиздің Халықаралық қаржы қызметтері жөніндегі комиссиясының (IFSC) лицензиясына ие болды, бұл американдық биржалардағы саудаға қолжетімділігі бар брокерлермен серіктестік қатынастар арқылы шетелдік бағалы қағаздармен жұмысты қоса алғанда, брокерлік операцияларға құқық берді.
Қаржы нарығын реттеу агенттігі (ҚНРА) «Фридом Финанс» АҚ-ның американдық биржаға шыға алмайтынын растады, бұл компания ешқашан дауламаған. FFIN Brokerage Services-ке қатысты реттеуші түсініктеме бермеді, бұл қадағалау органы тарапынан талаптардың жоқтығын көрсетуі мүмкін.
Freedom Finance SEC және FINRA (АҚШ Қаржы индустриясын реттеуші органы – ФБРК ред. ескертпесі) жауаптарында FFIN Brokerage Services-тің АҚШ-та тіркелмегені туралы ғана ақпарат болуы мүмкін екенін атап өтеді. Алайда бұл американдық акциялармен мәмілелер жасау құқығының жоқтығын дәлелдемейді, өйткені мұндай құқықты халықаралық тәжірибеге сәйкес белиздік лицензия берген.
Кейінірек компания Freedom Securities Trading Inc. деп өзгертілді, содан кейін Кипрдің Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясының (CySEC) лицензиясымен Freedom Finance Europe компаниясына айналдырылды, бұл қызметтің заңдылығын және халықаралық реттеу стандарттарына сәйкестігін қосымша растайды.
ҮШІНШІ ТАЛАП: ҚЫЛМЫСТЫҚ ІСТЕРДІҢ СИПАТЫ
Үшінші мәселе тергелетін қылмыстық істердің сипатына қатысты. Freedom Finance тергеу брокерлік компаниялардың қызметіне емес, жеке тұлғалар арасындағы жеке қатынастарға байланысты екенін растайды.
Компания операциялардың екі түрі арасында нақты айырмашылықты жүргізеді. Клиенттер банктерге келісімшарттарды ұсынып және белгіленген рәсімдерді сақтай отырып, ресми арналар арқылы компаниялардағы брокерлік шоттарға ақша аударды. Алайда тергеу нысанасына айналған жағдайларда жәбірленушілер ақшаны брокерлік шоттарға емес, жеке келісім бойынша тікелей нақты қызметкерлерге олардың жеке банктік шоттарына аударған.
Freedom Finance мұны жәбірленушілердің өздерінің бейне сөздері мен өтініштеріндегі мәлімдемелері растайтынын көрсетеді. Компания жәбірленушілердің брокерлік компаниялармен келісімшарттарының болуы нақты қызметкерлерге жеке аударымдар фактісін жоққа шығармайтынын және брокерлердің осы операцияларға қатыстылығы туралы мәлімдемелерге негіз бола алмайтынын атап өтеді.
Холдинг заңгерлерінің басқа да талаптарының арасында Виталий Световойдың лауазымын сипаттаудағы дәлсіздіктер көрсетілген. ҚазТАГ жарияланымдарында оны холдингтің атқарушы директоры деп атаған, ал оның нақты лауазымы сату департаментінің өңірлік желісін дамыту басқармасының үшінші бағытының атқарушы директоры болған. Компания бұл тұжырымдардың корпоративтік иерархиядағы позиция деңгейі бойынша айтарлықтай ерекшеленетінін атап өтеді: холдингтің атқарушы директоры топ-менеджментке жатады, ал Световойдың лауазымы басқарудың орта буынына сәйкес келеді.
Сондай-ақ құжатта Freedom-ның халықаралық саудада жұмыс істеуге лицензиялары болмағаны туралы мәлімдемелер дауланады — заңгерлер Белиз Мемлекетінің Қаржы қызметтері жөніндегі комиссиясы берген 000265/491 лицензиясының нөмірін келтіреді. Барлығы құжатта агенттіктің әртүрлі тұжырымдарының жиырмадан астам жоққа шығарулары бар.
Осылайша, Freedom Finance ҚазТАГ жарияланымдарының жалған ақпаратты қамтитынын және корпоративтік процестерді жеке тұлғалар арасындағы жеке қатынастармен араластыра отырып, қоғамды компания қызметіне қатысты жаңылыстыратынын талап етеді.
ҚАЗТАГ ҰСТАНЫМЫ
Өз кезегінде, ҚазТАГ басшылығы барлық айыптауларды үзілді-кесілді жоққа шығарады. Агенттік қозғалған істі қорқыту әрекеті деп сипаттайды және полицияға арыздың артында Президент Әкімшілігінің жоғары лауазымды қызметкерлері тұрғанын мәлімдейді.
ҚазТАГ қылмыстық қудалауды Қазақстандағы алдағы сайлаулармен байланыстырады және істі саяси деп атайды. Мұндай түсіндіру жанжалға қосымша өлшем қосып, оны коммерциялық компания мен БАҚ арасындағы дау шеңберінен шығарып, саяси қарама-қайшылық жазықтығына ауыстырады.
Агенттік жарияланымдардың бастамашылары ретінде зардап шеккендердің өздері мен олардың адвокаты болғанын, олар өздерінің мәселесіне басқа инстанцияларда назар аударта алмағандарын айтып, редакцияға өз ұстанымдарын баяндау өтінішімен жүгінгендерін атап көрсетеді.
ЖАНЖАЛДЫҢ ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
Қаржы компаниясы мен ақпарат агенттігі арасындағы қарама-қайшылық дамуын жалғастыруда. Freedom Finance барлық заңнамалық нормаларды сақтауды және өз қызметінің ашықтығын талап ете отырып, бизнес-модельдің заңдылығының құжаттық дәлелдерін ұсынады. ҚазТАГ өз тарапынан БАҚ-тың сын материалдарды жариялау құқығын қорғайды.
Жағдайдың одан әрі дамуы тергеу нәтижелеріне және реттеуші органдардың ұстанымына байланысты болады. Жанжал сөз бостандығының шекаралары, БАҚ-тың жарияланатын ақпараттың дұрыстығына жауапкершілігі және сот дауларын медиада жариялау жағдайында қаржы нарығына қатысушылар үшін бедел тәуекелдері туралы маңызды мәселелерді көтереді.
