ФБРК редакциясы 2025 жылы Қазақстан өңірлеріндегі қалалық көгалдандыру нысандарын дезинсекциялау кезінде қолданылатын препараттарға талдау жасауды жалғастыруда. Павлодарда аралас тәсіл қолданылады: жәндіктердің дернәсілдерімен күресуге арналған биологиялық препараттар және қала айналасына кедергілік қорғаныс жасауға арналған химиялық құралдар. Талдау 2024 жылғы тәжірибенің жалғасуын және әлеуетті қауіпті заттарды қолдануды бақылаудың дәстүрлі мәселелерінің сақталуын көрсетті.
АРАЛАС ТӘСІЛ: БИОПРЕПАРАТТАР ПЛЮС ХИМИЯ
Павлодар облысы әкімдігінің ресми жауабына сәйкес, өңірдегі дезинсекциялық іс-шаралар дәстүрлі түрде сәуір айында фенологиялық бақылаулар жүргізуден басталып, шілдеге дейін жалғасады. 2025 жылы шіркейдің дернәсілдік сатысына қарсы көгалдандыру нысандарын алғашқы жергілікті өңдеу 9 сәуірде басталды.
Масалар мен шіркейлердің дернәсілдік сатысымен күресу үшін Bacillus thuringiensis var. israelensis бактериясы негізіндегі және қоршаған орта объектілері үшін экологиялық қауіпсіз деп танылған «Бактицид» биологиялық препараты қолданылды. Еске салайық, 2024 жылы энтомология саласының сарапшысы Ермек Габдуллин мұндай биопрепараттардың әсер ету принципін түсіндірген еді: жәндіктердің денесіне түсіп, олар ішек жолдарының зақымдануын тудырады, сонымен бірге су организмдері үшін қауіпсіз болып қалады.
Дегенмен, химиялық препараттардан толығымен бас тарту әзірге мүмкін емес. Сарапшылар атап өткендей, дернәсіл сатысындағы барлық шіркейді жою қиын, ал ұшатын даралар биологиялық препараттарға төзімдірек. Сонымен қатар, жәндіктерді толығымен жою жол берілмейді, өйткені бұл тұрақты экожүйені бұзуы мүмкін. Сондықтан ересек даралардан қорғау үшін Павлодарда теміржол көпірінен Усол бөгетіне дейінгі жағалау бойындағы аумақтар өңделді.
ҚОЛДАНЫЛАТЫН ХИМИЯЛЫҚ ПРЕПАРАТТАР ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ҚАУІПТЕРІ
Кедергілік қорғаныс үшін мөлшері өндіруші ұсынған нормалардан аспауы тиіс «K-Otrine», «PHOBI» және «Сольфак» химиялық препараттары қолданылды. Бұл препараттардың негізгі әсер етуші заттары дельтаметрин, цифлутрин және d-аллетрин болып табылады. Барлық препараттардың Қазақстан Республикасы және Еуразиялық экономикалық одақ аумағында қолдануға рұқсаты бар екені атап өтіледі.
Дегенмен, қолданылатын заттардың әрқайсысы сақтық шаралары сақталмаған жағдайда белгілі бір қауіптерге ие.
Дельтаметрин, пиретроидты инсектицидтер тобына жататын, қолдану технологиясы бұзылған кезде аллергиялық реакцияларды және жедел улану белгілерін: ретсіз қозғалыстар, ентігу, бас ауруы, құрысу және тыныс алудың қиындауын тудыруы мүмкін. Зат аралар мен су организмдері, әсіресе балықтар үшін өте уытты. Халықаралық зерттеулер жәндіктердің көптеген түрлерінің дельтаметринге төзімділік танытқанын, бұл оны жаппай қолданудың тиімділігіне күмән келтіретінін атап өтеді.
Цифлутрин де су ортасы үшін жоғары уыттылықпен сипатталады, су организмдері мен аралар үшін айқын уыттылыққа ие, жоғары дозаларда нейроуытты әсер көрсетуі мүмкін.
D-Аллетрин ұзақ әсер ететін су ортасы үшін өте уытты, балықтар мен су организмдері үшін жоғары уытты, дұрыс қолданбаған кезде тыныс алу жолдарының тітіркенуін және нейроуытты белгілерді тудыруы мүмкін.
Бұл ретте ерітінділердің ұсынылған концентрациясын сақтау өте маңызды — әлсіз концентрация уақытша әсер береді, ал шамадан тыс концентрация фаунаның басқа өкілдеріне және адамдарға зиян келтіруі мүмкін.
БАҚЫЛАУ ЖӘНЕ АҚПАРАТТАНДЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
Өткізілетін іс-шаралар туралы ақпарат Instagram-дағы @gnus_tabigat_pv ресми парақшасында жүйелі түрде жарияланып, бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланатыны хабарланады. Жұмыс ерітінділерін дайындауды қоса алғанда, өңдеудің барлық кезеңдері ғылыми топ пен тапсырыс берушінің сүйемелдеуімен жүргізіледі.
Дезинсекция процесінің ашықтығын арттыру үшін препараттардың жұмыс ерітінділерін дайындау кезінде концентрация нормаларының сақталуын бақылауға қоғам өкілдерін немесе тәуелсіз сарапшыларды тарту мүмкіндігін қарастыру орынды болар еді. Қалалық ортада қолданылатын препараттардың қауіпсіздігін қоғамдық бақылау тетіктерін дамыту технологиялық талаптарды бұзу қауіптерін азайтуға және халықтың өткізілетін іс-шараларға сенімін арттыруға ықпал етуі мүмкін.
ҚОРЫТЫНДЫ
2025 жылы Павлодардағы дезинсекция тәсілдерін талдау жәндіктермен күресудің биологиялық және химиялық әдістерін біріктіріп қолдану тәжірибесінің жалғасуын көрсетеді. Дернәсілдермен күресу үшін биопрепаратты қолдану экологиялық қауіпсіз технологияларды қолдануды көрсетеді, бұл оң үрдіс ретінде қарастырылуы мүмкін.
Әсер етуші заттары дельтаметрин, цифлутрин және d-аллетрин болып табылатын химиялық препараттарды қолдану барлық қауіпсіздік регламенттерін қатаң сақтауды және концентрацияларды үнемі бақылауды талап етеді. Дұрыс қолданған кезде бұл препараттар дезинсекция міндеттерін тиімді шеше алады, алайда технологиялық талаптарды сақтамау су экожүйелеріне, араларға және адам денсаулығына қауіп төндіруі мүмкін.
Қоғамдық бақылау жүйесін дамыту және ақпараттық ашықтықты арттыру өңірдегі дезинсекция тәжірибесін одан әрі жетілдіруге ықпал етуі мүмкін. Павлодардың биологиялық және химиялық әдістерді біріктіріп қолдану тәжірибесі барлық қауіпсіздік талаптарын қатаң сақтау шартымен басқа өңірлер үшін қызықты болуы мүмкін.
ФБРК редакциясы Қазақстан өңірлеріндегі дезинсекция жағдайының мониторингін жалғастырады.