В Қарағанды облысында дезинсекциялық іс-шараларды жүргізу кезінде «Карате Зеон», «Фаворит В.К.Э.» және «Циперметрин» химиялық препараттары қолданылады, олар тұрғындардың денсаулығына және аймақтың экологиясына әсеріне қатысты негізделген алаңдаушылық тудырады. ФБРК редакциясы 2025 жылы Қазақстан бойынша қалалық екпелерді дезинсекциялау кезінде қандай препараттар қолданылатынын талдайды.
Үшінші жыл қатарынан ФБРК редакциясы еліміздің әртүрлі аймақтарында жәндіктерге қарсы өңдеу қандай препараттармен жүргізілетінін зерттейді. Біздің мониторинг барысында белгілі бір үрдістер анықталады: көптеген аймақтарда қауіпсіз баламалар болғанына қарамастан, халық денсаулығы мен экология үшін ықтимал қауіп төндіретін химиялық заттарды қолдануды жалғастыруда.
ҚАРАҒАНДЫ ОБЛЫСЫ: ХИМИЯЛЫҚ ПРЕПАРАТТАРДЫҢ АУҚЫМЫ
Қарағанды облысы әкімдігінің ресми ақпараты бойынша, аймақта масалар мен шіркейлерге қарсы дезинсекциялық іс-шаралар басталды. Өңдеу саябақтарды, гүлзарларды, иесіз су қоймаларын және жәндіктердің көбеюінің басқа да ықтимал ошақтарын қамтиды. Осы мақсаттар үшін үш препарат қолданылады: «Карате Зеон», «Фаворит В.К.Э.» және «Циперметрин».
Айта кету керек, билік жәндіктермен күресудің химиялық әдістеріне басымдық береді, дегенмен басқа аймақтарда биологиялық препараттарды пайдалану бағытында қадамдар жасалуда.
ҚОЛДАНЫЛАТЫН ИНСЕКТИЦИДТЕРДІҢ СИПАТТАМАСЫ
Қарағанды облысында қолданылатын препараттарды талдау адам денсаулығы мен қоршаған орта үшін белгілі бір қауіптердің бар екенін көрсетеді.
«Карате Зеон», оның белсенді заты лямбда-цигалотрин болып табылады, жоғары қауіпті заттарға жатады. Бұл инсектицид шырышты қабаттарды тітіркендіруі мүмкін, адамның жүрек-қантамыр жүйесіне теріс әсер етеді және кейбір жағдайларда өкпенің ісінуіне әкелуі мүмкін. Ағзамен жанасқанда бас ауруы, атаксия және тремор сияқты белгілер болуы мүмкін.
«Фаворит В.К.Э.» құрамында пиретроидтердің (циперметрин, тетраметрин) комбинациясы және пиперонилбутоксид бар. Препаратты орташа қауіпті заттарға жатқызады, бірақ бұл ретте уланудың ықтимал белгілеріне бас айналу, жүрек айну, шырышты қабаттардың тітіркенуі және контактілі дерматит пен көзден жас ағу сияқты аллергиялық реакциялар жатады.
«Циперметрин» – бұл зерттеулерге сәйкес ерлердің репродуктивті жүйесіне уытты әсер етуі мүмкін, сүйек кемігінің микроядроларының көбеюіне ықпал ететін және психикалық жағдайға әсер ететін жоғары уытты инсектицид. Ағзаға түскен кезде бас ауруы, бас айналу, қимылдарды үйлестірудің бұзылуы және жүйке жүйесінің зақымдануының басқа белгілері байқалуы мүмкін.
Естеріңізге сала кетейік, біз бұған дейін циперметриннің теріс әсері туралы Қостанай облысындағы дезинсекция туралы материалда жазған болатынбыз, мұнда бұл препарат балалар сауықтыру лагерлерінде өңдеу кезінде қолданылады.
ӨТКЕН ЖЫЛҒЫ ЖАҒДАЙ
Біздің зерттеуімізге сәйкес, 2024 жылы Қарағанды облысының әртүрлі қалалары мен аудандарында әртүрлі препараттар қолданылды.
Мысалы, Приозерскіде «Каратэ Зеон», Шахтинскіде және Саранда – құрамында хлорпирифос пен циперметрин бар «Димигран» және «Агран» қолданылды. Осакаров және Нура аудандарында да «Агран» және «Аверфос» қолданылды.
Айта кету керек, барлық әкімдіктер қолданылатын препараттар туралы толық ақпарат бермеді, бұл аймақтағы жағдайды толыққанды талдауды қиындатады.
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕР ЖӘНЕ ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ ПЕРСПЕКТИВАЛАР
Адам денсаулығына ықтимал қауіптерден басқа, қолданылатын инсектицидтер аймақтың экожүйесіне әсер етуі мүмкін. Үш препарат та балықтар, аралар және су организмдері үшін жоғары уыттылыққа ие. Олардың табиғи жүйелер мен ауыл шаруашылығының жұмыс істеуінде маңызды рөл атқаратын тозаңдандырушы жәндіктерге әсері ерекше алаңдаушылық тудырады.
«Карате Зеон» құрамына кіретін лямбда-цигалотрин ызылдауық аралар, аралар және басқа да тозаңдандырушы жәндіктер үшін өлімге әкелуі мүмкін және су ортасында өзгерістер тудыруы мүмкін. «Фаворит В.К.Э.» компоненті тетраметрин де су организмдері үшін уытты.
Препараттардың ұзақ қалдық әсерге ие болуы да маңызды фактор болып табылады: 3-4 аптадан («Фаворит В.К.Э.») топырақта 2 айға дейін («Карате Зеон»). Бұл дегеніміз, өңдеуден кейін белсенді заттар қоршаған ортада сақталып, биологиялық әртүрлілікке әсер етуді жалғастырады.
ТИІМДІЛІК ПЕН ҚАУІПСІЗДІК ТЕҢДЕСТІГІ
Қолданылатын препараттардың сипаттамаларын ескере отырып, Қарағанды облысының билігіне қауіпсіз дезинсекция әдістеріне біртіндеп көшу мүмкіндігін қарастыруды ұсынуға негіз бар. Биологиялық препараттар бар, олар дұрыс қолданған кезде жәндіктер популяциясын тиімді бақылай алады, сонымен бірге қоршаған ортаға ықтимал жүктемені азайтады.
Халықты жүргізілетін өңдеулер, олардың мерзімдері және ұсынылатын сақтық шаралары туралы хабардар етуді жақсарту да маңызды бағыт болуы мүмкін. Әкімдіктің жауабында хабардар ету әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы жүргізілетіні көрсетілгенімен, біздің байқауымызша, көптеген тұрғындар қолданылатын препараттардың қасиеттері мен ықтимал әсері туралы жеткілікті түсінікке ие емес.
Біздің редакцияға берген түсіндірмесінде Қарағанды облысының әкімдігі атап өтті:
«Барлық қолданылатын құралдар ресми түрде мемлекеттік тізілімге енгізілген және оларды қолдану қатаң реттелген. Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, дезинсекциямен тек оқытылған персоналы бар лицензияланған ұйымдар айналысуға құқылы. Өңдеу тек рұқсат етілген концентрацияларда жүргізіледі, бұл адамдардың денсаулығына зиян келтіруді болдырмайды.»
Дезинсекция жүргізу – әсіресе жазғы кезеңде жәндіктердің санын бақылау үшін қажетті шара. Алайда препараттарды таңдау олардың тиімділігін ғана емес, сонымен қатар экологиялық қауіпсіздік саласындағы заманауи тенденцияларды да ескере отырып, теңгерімді көзқарасты талап етеді.
Қарағанды облысында инновациялық әдістемелерді біртіндеп енгізу, халықпен ақпараттық жұмысты күшейту және қолданылатын құралдардың тиімділігіне тұрақты мониторинг жүргізу арқылы дезинсекция жүйесін одан әрі жетілдіру мүмкіндіктері бар.
ФБРК редакциясы аймақтық билікке биологиялық препараттарды немесе төмен қауіптілік класындағы химиялық құралдарды кеңірек қолдану мүмкіндігін қарастыруды ұсынады, бұл еліміздің кейбір басқа аймақтарында жасалып жатыр. Қолданылатын құралдарды олардың тиімділігі мен қоршаған ортаға әсері арасындағы оңтайлы теңгерім үшін салыстырмалы талдау жүргізу де пайдалы қадам болуы мүмкін.
Біз Қазақстан аймақтарындағы дезинсекция жағдайының мониторингін жалғастырамыз және жұртшылықты қолданылатын әдістер мен препараттар туралы хабардар етіп, осы маңызды міндетті шешуге жауапкершілікпен қарауды қалыптастыруға ықпал ететін боламыз.
Жалғасы бар...
